වසර දහස් ගණනක් පුරා, අපට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ යථාර්ථයක් කෙරෙහි පැවති විශ්වාසය විසින් සංස්කෘතීන් හැඩගස්වා, මිනිස් ජීවිතයේ භංගුරතාවයෙන් ඔබ්බට ගිය අර්ථයක් ලබා දී, සමාජ පද්ධතීන්ට අනුපිළිවෙලක් සපයන ආගමික වතාවත්, නීති පද්ධති සහ සුව කිරීමේ ක්‍රමවේද ලබා දී ඇත. ආගම් විසින් සමාජය තුළ පොදු අගයයන් පැහැදිලි කිරීමට උපකාර කර ඇති අතර, ඒවායේ හොඳම අවස්ථාවන්හිදී, බලය පාලනය කිරීමට සහ පරස්පර වගකීම් උත්තේජනය කිරීමට කටයුතු කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම පාරම්පරික සම්ප්‍රදායන්—බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ කතෝලික—බොහෝ කලක සිට එදිනෙදා ජීවිතයේ කොටසක් වී ඇති අතර බහුල සමාජ අනුපිළිවෙලක් තුළ සහජීවනයෙන් පැවතී ඇත.
ගැටලුව පැනනගින්නේ ආගම, දේශපාලනය සහ නීතිය අතර සීමාවන් නොපැහැදිලි වීමට ඉඩ හරින විටය. එවිට විශ්වාසය දේශපාලන මෙවලමක් ලෙස භාවිත වන අතර, නීතිය ඒකාකාරී මූලධර්මවලට අනුව නොව වාර්ගික ගණන් හැදීම් අනුව අසමාන ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. ආගමික බලධාරීන්, දේශපාලන අභිලාෂයන් සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම එකිනෙක අතිච්ඡාදනය වන අළු පැහැති ප්‍රදේශ, එනම් නොපැහැදිලි අවකාශයන්, තෝරාගත් අර්ථකථන, කටකතා සහ ජනතාව මෙහෙයවීම සඳහා ඉඩකඩ නිර්මාණය කරයි. මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ වඩාත් ඉහළ නීතිමය හෝ අඛණ්ඩ පැහැදිලිකමක් නොව, උග්‍ර වන සැකය සහ බෙදීම් මත යැපෙන්නන්ට ලැබෙන අවස්ථාවන්ය. ශ්‍රී ලංකාවේ මෑත කාලීන අත්දැකීම් මෙහි පිරිවැය පැහැදිලි කරයි.
තදින් පාලනය වී පැවති වාර්ගික නොසන්සුන්තාවන් සමහර ස්ථානවලදී තවදුරටත් තීව්‍ර වී ඇත. 2019 පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරයෙන් පෙන්නුම් කළේ දේශීය මතභේද බාහිර මතවාද මගින් ප්‍රයෝජනයට ගෙන මිනිස් ජීවිත, විශ්වාසය සහ ජාතික ස්ථාවරත්වයට මාරාන්තික බලපෑම් ඇති කරන්නේ කෙසේද යන්නයි. එතැන් පටන්, මතුපිටින් සාමකාමී ස්වභාවයක් නැවත පැමිණ තිබුණද, සමාජ අතර සැකයන් සහ සමාජය අභ්‍යන්තරයේ පවතින බෙදීම් තවමත් පවතී. මේ දෙකම ආරක්ෂක ආයතන, ආර්ථික විශ්වාසය සහ සමාජීය නම්‍යශීලීභාවයට සෘජුවම බලපාන අස්ථාවරත්වයක් ඇති කිරීමට අවස්ථාවාදී පාර්ශ්වයන්ට ඉඩකඩ සලසා දෙයි.
වර්තමානයේ අවශ්‍යතාව
එබැවින් වර්තමානයේ අවශ්‍යතාව දෙයාකාර වේ: ආගම, දේශපාලනය සහ නීතිය ඒවාට හිමි නිසි ක්ෂේත්‍රයන්හි පවත්වා ගනිමින් මෙම අළු පැහැති ප්‍රදේශ ඉවත් කිරීමට දරන සවිඥානික උත්සාහය සහ සැකයේ මූලයන් අඩු කරන තිරසාර, ප්‍රායෝගික සර්ව-ආගමික සංවාදයයි. ආගම අයිති වන්නේ හෘද සාක්ෂිය, මනුෂ්‍යධර්ම උපදෙස් සහ ස්වේච්ඡා එකමුතුව අයත් ක්ෂේත්‍රයටයි. දේශපාලනය යනු මහජන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ තරගකාරී පිටියයි; එය පුරවැසියන්ට රාජ්‍යය හමුවේ සමානව සැලකෙන නීති රීති යටතේ ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. නීතිය යනු පාර්ශ්වයන්ගේ ආගම හෝ ජාතිය නොසලකා අයිතිවාසිකම් සුරකින සහ අපරාධවලට දඬුවම් කරන පක්ෂපාතී නොවූ මෙවලමයි. මෙම ක්ෂේත්‍රයන් පැහැදිලිව වෙන් වී පවතින විට, ආගමික ජීවිතයට සමාජ අනුපිළිවෙලට ධනාත්මකව දායක විය හැකිය. ඒවා මිශ්‍ර වූ විට, ආරක්ෂාව පවත්වා ගැනීම වඩාත් දුෂ්කර වේ.
අළු පැහැති ප්‍රදේශ ඉවත් කිරීමට සහ සංවාදය ශක්තිමත් කිරීමට ප්‍රායෝගික පියවර
දේශපාලන සංයමය සහ නීතිය අගතිගාමී නොවී ක්‍රියාත්මක කිරීම
දේශපාලන පක්ෂ සහ අපේක්ෂකයන් ආගමික හෝ ජාතික අමනාපකම් මැතිවරණ මෙවලමක් ලෙස භාවිත කිරීම තහනම් කරන අවම චර්යාධර්ම පද්ධතියක් සකස් කර ප්‍රසිද්ධ කළ යුතුය. මෙය අලුත් පනතක් විය යුතු නැත; විශ්‍රාමික විනිසුරුවන්, ජ්‍යෙෂ්ඨ සිවිල් නිලධාරීන් සහ ප්‍රධාන ආගමික ප්‍රජාවන්ගේ නියෝජිතයන්ගෙන් සැදුම්ලත් ස්වාධීන මණ්ඩලයක් මගින් අධීක්ෂණය කරනු ලබන එකඟතාවක් විය හැකිය. එවැනි උපක්‍රම භාවිත කිරීමේ දේශපාලන පිරිවැය වැඩි කිරීමට මෙම උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ මහජන වාර්තාකරණය උපකාරී වේ. එමෙන්ම, පවතින නීති අගතිගාමී නොවී ක්‍රියාත්මක වන බව රාජ්‍ය ආයතන විසින් පෙන්වා දිය යුතුය. සම්බන්ධ වූ ප්‍රජාව කුමක් වුවත්, ප්‍රචණ්ඩත්වය හෝ ප්‍රචණ්ඩත්වයට අනුබල දීම් පිළිබඳ කඩිනම් පරීක්ෂණ සහ නඩු පැවරීම් සිදු කිරීම මගින් නීතියම දේශපාලන මෙවලමක් වී ඇතැයි යන මතය ඉවත් වේ. සංවේදී සිදුවීම් හැසිරවීමේදී පවතින පාරදෘශ්‍යභාවය, කටකතා සහ සැකය වර්ධනය වන අළු පැහැති ප්‍රදේශ සඳහා ඇති ඉඩකඩ තවදුරටත් අඩු කරයි.
ආගමික නායකත්වය සහ නිත්‍ය සර්ව-ආගමික සංවාදය
ආගමික නායකත්වයට දේශපාලන තැරැව්කරුවන් ලෙස ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන අතරම, සර්ව-ආගමික සංවාද සක්‍රීයව ව්‍යාප්ත කරමින් තමන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් මෙම සීමාව ශක්තිමත් කළ හැකිය. නායකයන්ට ඔවුන්ගේ ආචාරධර්මීය බලය හිමිවන්නේ දේශපාලන තැරැව්කරුවන් ලෙස ක්‍රියා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන විටමය. දැනට පවතින සර්ව-ආගමික වේදිකා අර්බුදකාරී මොහොතලදී පමණක් නොව, ස්ථිර, නිත්‍ය කාලසටහනකට අනුව රැස්විය යුතුය. මෙම රැස්වීම්වලදී ප්‍රායෝගික කරුණු සාකච්ඡා කළ හැකිය: ප්‍රචණ්ඩත්වය එකමුතුව හෙළා දැකීම, ස්වාභාවික ආපදා හෝ මහජන සෞඛ්‍ය හදිසි අවස්ථාවලදී සම්බන්ධීකරණය වූ ප්‍රතිචාර දැක්වීම, ඡන්ද ප්‍රචාරකයන්ගේ හැසිරීම පිළිබඳ පොදු මාර්ගෝපදේශ සහ පූජනීය ස්ථාන දේශපාලන මෙහෙයවීම් සඳහා භාවිත නොවන පරිදි පූජනීය ස්ථාන කළමනාකරණය කිරීම. සෑම සම්ප්‍රදායක් තුළම අභ්‍යන්තර විනය ද එකසේ වැදගත් වේ. උසිගන්වන සුළු කතාවලින් වළකින පැහැදිලි ප්‍රමිතීන් මගින් බාහිර විනාශකාරීන් සඳහා ඇති ඉඩකඩ අඩු කරයි. වක්ෆ් මණ්ඩලය වැනි ආයතනවලට අනුපිළිවෙල සහ සර්ව-ආගමික සබඳතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳ අත්දැකීම් ඇත; රාජ්‍යය විසින් ධර්මයන් නියම කිරීමකින් තොරව ප්‍රජාවන් අතර එවැනි ස්වේච්ඡා ප්‍රමිතීන් වර්ධනය කළ හැකිය. මෙවැනි නිත්‍ය සංවාද සඳහා දේවධර්මානුකූල එකඟතාවක් අවශ්‍ය නොවේ; අවශ්‍ය වන්නේ පිළිගත හැකි මහජන හැසිරීම කුමක්ද යන්න පිළිබඳ නොපැහැදිලිකම ඉවත් කිරීමට ඇති කැමැත්තයි.
අධ්‍යාපනය සහ තරුණ සක්‍රීයතාව
අධ්‍යාපනය මගින් දිගුකාලීන නිවැරදි කිරීමක් ලබා දෙයි. පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල විෂයමාලා මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික සම්ප්‍රදායන්හි ආචාරධර්මීය ඉගැන්වීම් සහ ඉතිහාසය එකිනෙක සසඳමින් ඉදිරිපත් කළ හැකි අතර, සාධාරණත්වය, සංයමය සහ දුක් විඳින්නන් කෙරෙහි සැලකිල්ල දැක්වීම වැනි පොදු අගයයන් අවධාරණය කළ හැකිය. ප්‍රායෝගික වැඩසටහන්, එකමුතු සේවා ව්‍යාපෘති, පාසල් අතර ක්‍රියාකාරකම් හෝ බෙදීම් ඇති කරන අන්තර්ගතයන් හඳුනා ගැනීමට සිසුන් පුහුණු කරන මාධ්‍ය සාක්ෂරතා මොඩියුල මගින් අන්තර්ක්‍රියා සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පත් කරයි. තරුණ සංවිධාන සහ ක්‍රීඩා මණ්ඩලවලට මිශ්‍ර ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කළ හැකි අතර එමගින් වෙනස්කම් විශේෂිත දෙයක් ලෙස නොව සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස අත්විඳීමට සැලසෙයි. මෙම පියවරයන් මගින් තරුණ පුරවැසියන් ආගම දේශපාලන අනන්‍යතාවක් ලෙස සලකන කතාවලට ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමට සූදානම් කරන අතර එමගින් සැකය වර්ධනය වන අළු පැහැති ප්‍රදේශ කුඩා කරයි.
ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සහ ආර්ථික පාර්ශ්වයන්
ප්‍රාදේශීය සහ ආර්ථික පාර්ශ්වයන්ට එදිනෙදා භාවිතයේදී වඩාත් පැහැදිලි සීමාවන් ඇතුළත් කළ හැකිය. ගම්මාන සහ පූජනීය ස්ථාන කමිටුවලට නොපැහැදිලි පූර්ව-අזהරණ සංවිධාන පවත්වාගෙන යා හැකි අතර ආරවුල් සඳහා අපක්ෂපාතී මධ්‍යස්ථකරුවන් පිළිබඳව කල්තියා එකඟ විය හැකිය. සිදුවීම් සිදුවන විට, දේශපාලන පක්ෂයකට සම්බන්ධ නැති ගෞරවණීය ප්‍රාදේශීය පුද්ගලයන් මගින් සිදුකරන මධ්‍යස්ථකරණය බොහෝ විට ඒවා උග්‍ර වීමට පෙර විසඳනු ලබයි. ප්‍රජා සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට ක්‍රියාත්මක වන ව්‍යාපාරික සංගම් සහ වාණිජ මණ්ඩලවලට රැකියා ලබා දීමේදී සහ ප්‍රජා ආයෝජනවලදී සරල බහුල ප්‍රමිතීන් අනුගමනය කළ හැකි අතර අස්ථාවරත්වයේ ආර්ථික පිරිවැය ප්‍රසිද්ධ කළ හැකිය. දෘශ්‍යමාන පරස්පර පරායත්තතාව, පොදු වෙළඳපොළවල්, සැපයුම් දාම හෝ සංචාරක ව්‍යාපාර මගින් බෙදීම් මගින් සැමටම ද්‍රව්‍යමය බලපෑම් ඇති වන බව පෙන්නුම් කරන අතර දේශපාලන පාර්ශ්වයන්ට ආගමික වෙනස්කම් ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු කරයි.
මාධ්‍ය සහ ඩිජිටල් වගකීම
මාධ්‍ය සහ ඩිජිටල් වේදිකා මගින් සත්‍යාපනය නොකළ වාර්ගික චෝදනා ප්‍රචාරය නොකිරීමට වගකීමක් දැරිය යුතුය. වෘත්තීය මාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගම්වලට අධ්‍යයන හෝ සර්ව-ආගමික ආයතන සමග කඩිනම් තොරතුරු සත්‍යාපන (fact-checking) සබඳතා පවත්වාගෙන යා හැකිය. පවතින වෘත්තීය ප්‍රමිතීන් අඛණ්ඩව යෙදවීම මගින් තොරතුරු, විශ්වාසය සහ දේශපාලන අභිලාෂයන් අතර අළු පැහැති ප්‍රදේශ පළල් කරන කතාවල වේගවත් ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමට උපකාරී වේ.
මෙම පියවරයන් දැනටමත් පවතින ආයතන සහ සබඳතා මත පදනම් වේ. ඒවායේ සඵලතාවය පදනම් වන්නේ අඛණ්ඩතාව මතය: දේශපාලන පාර්ශ්වයන් සූරාකෑමෙන් වැළකී සිටීම, ආගමික නායකයන් දේශපාලන තැරැව්කාරකම් වෙනුවට සංවාද මගින් තමන්ගේ ඉගැන්වීම්වල පවිත්‍රතාවය ආරක්ෂා කිරීම සහ නීතිය දෘශ්‍යමාන ලෙස අපක්ෂපාතීව පැවතීමයි.
නිගමනය
වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම කඩිනම් අවශ්‍යතාව වන්නේ ආගම, දේශපාලනය සහ නීතිය එකිනෙක අතිච්ඡාදනය වීමට ඉඩ දී ඇති අළු පැහැති ප්‍රදේශ ඉවත් කරන තිරසාර සර්ව-ආගමික සංවාදයයි. රටට නීතිමය සම්පත් හෝ ආයතනික අත්දැකීම් අඩුවක් නැත. අඩුව පවතින්නේ මෙම ක්ෂේත්‍ර තුන වෙන් කර තබමින්, ආගමික වේදිකා කලාතුරකින් කෙරෙන ප්‍රකාශ වෙනුවට ප්‍රායෝගික සහයෝගීතාව සඳහා භාවිත කිරීමේ අඛණ්ඩ පුරුද්දයි. පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාරයෙන් හෙළි වූයේ විශ්වාසය අඩු වූ විට සහ සීමාවන් නොපැහැදිලි වූ විට ප්‍රාදේශීය සැකයන් සහ බාහිර බලපෑම් කොතරම් වේගයෙන් එකතු විය හැකිද යන්නයි. එතැන් සිට ප්‍රජාවන් අතර සහ ප්‍රජාවන් අභ්‍යන්තරයේ පවතින බෙදීම්වල පැවැත්ම පෙන්නුම් කරන්නේ යටින් පවතින තත්ත්වයන් සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදහන් වී නොමැති බවයි. අවධානය යොමු නොකළහොත්, මෙම තත්ත්වයන් දේශපාලන වාසි සඳහා හෝ වඩාත් විනාශකාරී අරමුණු සඳහා අස්ථාවරත්වයෙන් ප්‍රතිලාභ ලබන්නන්ට තවදුරටත් අවස්ථාවන් ලබා දෙයි.
ස්ථාවර, ප්‍රායෝගික සහ මැතිවරණ ගණන් හැදීම්වලින් තොර වූ සර්ව-ආගමික සංවාද මගින් එම අවස්ථාවන් කුඩා කළ හැකිය. විවිධ සම්ප්‍රදායන්හි නායකයන් සිදුවීමකට පසුව පමණක් නොව නිත්‍ය පුරුද්දක් ලෙස රැස්වන විට, ඔවුන් එකමුතුව පිළිගත හැකි මහජන හැසිරීම පැහැදිලි කරමින් පූජනීය ස්ථාන දේශපාලනිකව භාවිත කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන විට, සහ දේශපාලන බලධාරීන් හා නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන මගින් නීතිය සැමට සමානව බලපාන බව පෙන්නුම් කරන විට, අළු පැහැති ප්‍රදේශ කප්පාදු වේ. වෙනස්කම් සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස දකින තරුණ පරපුර සහ මධ්‍යස්ථ මධ්‍යස්ථකරණය මගින් ආරවුල් විසඳන ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සැකයේ මූලයන් තවදුරටත් අඩු කරයි. මෙයින් කිසිදු ප්‍රජාවකට තමන්ගේ විශ්වාසය හෝ නීත්‍යානුකූල අභිලාෂයන් අත්හැරීමට අවශ්‍ය නොවේ. අවශ්‍ය වන්නේ වෙනස්කම් ස්ථිර දේශපාලන වත්කමක් හෝ තෝරාගත් නීතිමය වගකීමක් බවට පත් නොකිරීම පමණි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආරක්ෂාව සහ ස්ථාවරත්වය අවසාන වශයෙන් රඳා පවතින්නේ තමන්ගේ ආගමික සම්ප්‍රදායන් ලබා දෙන ආචාරධර්මීය සම්පත් පවත්වා ගනිමින් පොදු නීති යටතේ ජීවත් වීමට පුරවැසියන් තුළ ඇති කැමැත්ත මතය. එම සම්ප්‍රදායන් ඉතිහාසය පුරා සංයමය, සාධාරණත්වය සහ අන් අය කෙරෙහි ඇති වගකීම අවධාරණය කර ඇත. වර්තමාන වාතාවරණය තුළ එම දායකත්වය සුරැකීමට නම්, දේශපාලන තරගයෙන් සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් ආගම වෙන් කර තැබීමටත්, නොපැහැදිලිකම වෙනුවට නිත්‍ය, ප්‍රායෝගික සංවාද ආදේශ කිරීමටත් සවිඥානික උත්සාහයක් අවශ්‍ය වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ බහුල සමාජය මීට පෙරද දැඩි අභියෝගවලට මුහුණ දී ඇත. දේශපාලන බලධාරීන්, ආගමික නායකත්වය, අධ්‍යාපනඥයන්, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සහ ආර්ථික පාර්ශ්වයන් අළු පැහැති ප්‍රදේශ ඉවත් කිරීම සහ සර්ව-ආගමික සංවාද පැවැත්වීම කලාතුරකින් කෙරෙන අපේක්ෂාවක් ලෙස නොව වර්තමානයේ ප්‍රායෝගික අවශ්‍යතාවක් ලෙස සලකන්නේ නම් එයට තවදුරටත් ඉදිරියට යා හැකිය. සෑම ප්‍රජාවකම ආරක්ෂාව සහ ජාතියේ ස්ථාවරත්වය රඳා පවතින්නේ එම තේරීම මතය.
(මූලාශ්‍රය: World Religions – Michael D. Coogan සහ තවත් 6 දෙනෙක්)
(මෙම විග්‍රහය ජාතික ආරක්ෂාව, ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ මහජන ආරක්ෂාව උදෙසා ඉදිරිපත් කෙරේ)
ලේඛකයා: විශ්‍රාමික ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී, රාජ්‍ය බුද්ධි සේවයේ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි අංශයේ හිටපු ප්‍රධානී, ශ්‍රී ලංකා වක්ෆ් මණ්ඩලයේ හිටපු සාමාජික, සහ Security Beyond Enforcement: Practical Approaches for a Safer Nation (2026) ග්‍රන්ථයේ කර්තෘ.
විද්‍යුත් තැපෑල: mahildole54@gmail.com