පසුගිය වසර දෙකක කාලය තුළ නව රජය විසින් හඳුන්වා දෙන ලද බදු සංශෝධන 12ක් හේතුවෙන් මහජනතාව මත පැටවී ඇති බදු බර සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, එය විවිධ ආදායම් මට්ටම්වල පසුවන ජනතාවට ඍජුවම බලපා ඇති බවත් ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කේන්ද්‍රයේ විධායක අධ්‍යක්ෂ රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන් මහතා පවසයි.
නොවැම්බර් 1 වනදා නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ඒ මහතා පෙන්වා දුන්නේ මෙම බදු වෙනස්කම් ආහාර, අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය, ප්‍රවාහනය සහ අන්තර්ජාල පාදක ව්‍යාපාර ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර ගණනාවකට ඍජුවම බලපා ඇති බවයි.
මෙම බදු සංශෝධන හේතුවෙන් උද්ධමනය ඉහළ යාම, මුල්‍ය ගනුදෙනු සීමා වීම, දිළිඳුකම ඉහළ යාම, ආයෝජන පහත වැටීම මෙන්ම විදේශීය ඍජු ආයෝජන අධෛර්යමත් වීම සිදුව ඇති බවට ද ඔහු චෝදනා කරයි. තවද, මහ පරිමාණ ව්‍යාපාරවලට සාපේක්ෂව සුළු හා මධ්‍යම පරිමාණ ව්‍යවසායකයින් මෙම බදු වෙනස්කම් හමුවේ දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇති බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.
රජිත් කීර්ති තෙන්නකෝන් මහතා විසින් පෙන්වා දෙන ලද බදු සංශෝධන 12 පහත පරිදි වේ:
- සුරාබදු ඉහළ නැංවීම (2025 ජනවාරි): මත්පැන්, සිගරට්, දුම්කොළ, පැණි බීම සහ මෝටර් රථ සඳහා වන සුරාබදු 6% කින් පමණ ඉහළ නැංවීම.
- විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාකරන රථවාහන (EV) බදු (2025 පෙබරවාරි): විදුලි බලයෙන් ක්‍රියාකරන රථවාහන සඳහා අදාළ බදු අනුපාත දෙගුණයකින් ඉහළ දැමීම.
- වාහන ආනයන බදු (2025 පෙබරවාරි): පැවැති රේගු බදු නිදහස් කිරීම් ඉවත් කර 20% ක ආනයන බද්දක් සහ 50% ක අධිභාරයක් හඳුන්වා දීම (මගින් සක්‍රීය බදු අනුපාතය 30% දක්වා ඉහළ යාම).
- බැංකු පොලී මත රඳවා ගැනීමේ බද්ද (2025 අප්‍රේල්): බැංකු තැන්පතු පොලී මත වූ රඳවා ගැනීමේ බදු අනුපාතය 5% සිට 10% දක්වා ඉහළ දැමීම (සුදුසුකම් ලත් අඩු ආදායම්ලාභීන් සඳහා ස්වයං ප්‍රකාශන මගින් සහන ලබා ගැනීමේ හැකියාව සහිතව).
- සංස්ථාපිත ආදායම් බද්ද (2025 අප්‍රේල්): මත්පැන්, දුම්කොළ සහ සූදූ ව්‍යාපාරවල නිරත සමාගම් සඳහා වන සංස්ථාපිත බදු අනුපාතය 40% සිට 45% දක්වා ඉහළ දැමීම.
- සේවා අපනයන මත බදු (2025 අප්‍රේල්): මීට පෙර බදුවලින් නිදහස් කර තිබූ සේවා අපනයන සහ විදේශීය මූලාශ්‍රවලින් ලබන ආදායම් සඳහා 15% දක්වා වූ ආදායම් බද්දක් හඳුන්වා දීම.
- රේගු ආනයන බදු (2026 අප්‍රේල්): පවතින බදු ව්‍යුහය සංශෝධනය කරමින් 0%, 10%, 20% සහ 30% යන නව බදු අනුපාත හඳුන්වා දීම (තෝරාගත් ආනයන සඳහා ඉහළම බදු අනුපාතය අදාළ වේ).
- වාහන ආනයනය සඳහා SSCL බද්ද (2026 මැයි): වාහන ආනයනය සඳහා 2.5% ක සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව ලෙවී (SSCL) බද්ද පැනවීම.
- අතිරේක වාහන ආනයන අධිභාරය (2026 මැයි): දැනට පවතින 30% ක රේගු බද්ද මත 50% ක අධිභාරයක් හඳුන්වා දීම මගින් සක්‍රීය බදු අනුපාතය 45% දක්වා ඉහළ දැමීම (මෙම පියවර 2026 දෙසැම්බර් 31 දක්වා දීර්ඝ කර ඇති බව තෙන්නකෝන් මහතා පවසයි).
- ප්‍රාග්ධන ලාභ බද්ද (2026 ජූනි): පුද්ගලයින් සහ හවුල්කාරිත්වයන් සඳහා 10% සිට 15% දක්වාත්, භාර (Trusts), අන්‍යෝන්‍ය අරමුදල් (Mutual Funds) සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සඳහා 10% සිට 30% දක්වාත් ඉහළ දැමීම.
- වෘත්තීය සේවා මත රඳවා ගැනීමේ බද්ද (2026 ජූනි): ඡායාරූප ශිල්පීන්, කලාකරුවන්, තොරතුරු තාක්ෂණ විශේෂඥයින් සහ සමාජ මාධ්‍ය වෘත්තිකයන් ඇතුළු වෘත්තිකයන් මසකට ලබන රුපියල් 100,000 ඉක්මවන ආදායම මත 5% ක රඳවා ගැනීමේ බද්දක් පැනවීම.
- ඩිජිටල් සේවා මත වැට් (VAT) බද්ද (2026 ජූලි): ශ්‍රී ලංකාවේ ලියාපදිංචි නොවූ විදේශීය සමාගම් මගින් සපයනු ලබන ඩිජිටල් සේවා සඳහා 18% ක වැට් බද්දක් හඳුන්වා දීම (කෙසේ වෙතත් මෙහි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාත්මක කිරීම තවමත් සම්පූර්ණයෙන් සිදුවී නොමැති බව තෙන්නකෝන් මහතා සඳහන් කළේය).
ඉදිරි අයවැයේදී මහජන පෝෂණය, සෞඛ්‍යය, අධ්‍යාපනය සහ කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයන්ට බලපාන බදු සංශෝධන කෙරෙහි රජයේ අවධානය යොමු විය යුතු බව තෙන්නකෝන් මහතා මෙහිදී අවධාරණය කළේය.
එහිදී විශේෂයෙන්ම ආහාර, ඖෂධ සහ වෛද්‍ය උපකරණ, පාසල් උපකරණ මෙන්ම ධීවර හා කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍ර සඳහා භාවිත කරන අමුද්‍රව්‍ය වෙනුවෙන් ප්‍රමුඛතාව ලබා දිය යුතු බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.
(තෙන්නකෝන් මහතා විසින් සඳහන් කරන ලද මෙම බදු අනුපාත සහ ක්‍රියාත්මක වූ දින වකවානු මෙතෙක් ස්වාධීනව තහවුරු කර නොමැත.)