දොරටු පාලකයන් දොරටුව බවට පත් වූ විට

කොළඹ මැගසින් බන්ධනාගාරයේ රැඳවියෙකුට රුපියල් 700,000 කට වඩා වටිනා මත්ද්‍රව්‍ය සැපයීමේ චෝදනාව මත 53 හැවිරිදි බන්ධනාගාර නිලධාරියෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ මෑතකාලීන සිදුවීම, අප්‍රසන්න එහෙත් අතිශය වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතුවීමට හේතු වී තිබේ: දැඩි ආරක්ෂාවක් සහිත ආයතන තුළ ඇති වන තර්ජනයෙන් කොපමණ ප්‍රමාණයක් පැමිණෙන්නේ එම තර්ජනය පිටත තබා ගැනීමට භාර දී ඇති පුද්ගලයින්ගෙන්මද?

මෙම සිද්ධිය සිදුවන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර තුළ පවතින නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයන් මධ්‍යයේය. මීට පෙර මීගමුව බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වයෙන් පමණක් සිදු වූ අලාභය රුපියල් මිලියන 100 කට වඩා වැඩි බවට තක්සේරු කර ඇත. මහර, මැගසින් සහ සසුන්වල ද ප්‍රචණ්ඩත්වය, සංවිධානාත්මක අපරාධ ක්‍රියාකාරකම් සහ බුද්ධි තොරතුරු අසාර්ථක වීම් වාර්තා වී ඇත. අස්ථාවරත්වයට ප්‍රධාන හේතුව මත්ද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රතිපක්ෂ කල්ලි බව බලධාරීන් නිරන්තරයෙන් හඳුනාගෙන තිබේ. කෙසේ වෙතත්, බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ම මෙම සැපයුම් දාමයේ කොටස්කරුවන් වන්නේ නම්, රැඳවියන් පාලනය කිරීමෙන් පමණක් මෙයට විසඳුම් සෙවිය නොහැක.

එබැවින් ශ්‍රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර ගැටලුව අධික ලෙස තදබදය පැවතීමට හෝ වරින් වර සිදුවන ප්‍රචණ්ඩත්වයට වඩා සංකීර්ණය. එය පූර්ණ බලය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන කෙරෙහි රජයේ සැබෑ පාලනය තවදුරටත් පවත්වාගෙන යන්නේද යන්න පිළිබඳ කෙරෙන පරීක්ෂණයකි.

බන්ධනාගාර නිලධාරීන් සේවයට එක්වන්නේ අපරාධවලට සහාය වීමේ අරමුණින් නොවේ. බොහෝ දෙනෙක් ආරම්භ කරන්නේ යුතුකම පිළිබඳ හැඟීමකින් සහ ස්ථාවර රැකියාවක බලාපොරොත්තුවෙනි. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රචණ්ඩත්වය, ප්‍රයෝගකාරී හැසිරීම්, ස්වයං-හානිකර ගැනීම් සහ මරණවලට වසර ගණනාවක් තිස්සේ නිරන්තරයෙන් නිරාවරණය වීම මගින් සැලකිය යුතු මනෝවිද්‍යාත්මක වෙනස්කම් ඇති කළ හැකිය.

නැවත නැවතත් මුහුණ දීමට සිදුවන මෙම තත්ත්වයන් නිසා හැඟීම් විරහිත වීම, මානසිකව ඈත් වීම සහ “අප සහ ඔවුන්” යන මානසිකත්වය නිර්මාණය විය හැක. සමුච්චිත මානසික පීඩනය, නීතිගරුකභාවය ගිලිහී යාම සහ තමන් අගය නොකරන බවට ඇති වන හැඟීම හේතුවෙන් බොහෝ නිලධාරීන්ට වෘත්තීයමය වශයෙන් දැඩි ලෙස වෙහෙසට පත්වීම (Burnout) හෝ වෘත්තීය ආයු කාලය අඩුවීම වැනි තත්ත්වයන්ට මුහුණ දීමට සිදුවේ.

මෙය මානසික වෙහෙස, පෞද්ගලිකත්වය ගිලිහී යාම සහ ජයග්‍රහණ පිළිබඳ හැඟීම අඩුවීම මගින් සංලක්ෂිත වන ‘Burnout’ (වෘත්තීය වෙහෙස) ලෙස හඳුනා ගැනේ. ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දෙන්නේ බන්ධනාගාර නිලධාරීන් ඉහළ මට්ටමේ වෘත්තීය මානසික පීඩනයකට ලක්වන වෘත්තීය කණ්ඩායම් අතර සිටින බවයි. විවිධ දත්තයන්ට අනුව බන්ධනාගාර නිලධාරීන් අතර PTSD (පසු-ලෙඩ කම්පන සහගත මානසික පීඩනය) සියයට 19 සිට 34 දක්වා වන අතර, විශාදය (Depression) සහ කාංසාව (Anxiety) නිලධාරීන්ගෙන් හතරෙන් එකක සිට තුනෙන් එකකට වැඩි ප්‍රමාණයකට බලපායි. සියදිවි නසාගැනීමේ අනුපාතය ද සාමාන්‍ය වැඩකරන ජනගහනයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ය.

ආයතන 32 ක් ආවරණය වන පරිදි ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව බන්ධනාගාර සහ පුනරුත්ථාපන නිලධාරීන් අතර 31.1% ක වෘත්තීය වෙහෙසක් (Burnout) පවතින බව සොයාගෙන ඇත. මෙය ආයතනික කැපවීම අඩුවීමට හේතු වී ඇති අතර, වැඩි වූ වැඩ බර, අමතර රාජකාරි, ඉහළ නිලධාරීන් සහ රැඳවියන් සමඟ ඇති වන පළුදු වූ සබඳතා සහ සීමිත ආයතනික සහයෝගය ඊට ප්‍රධාන හේතු ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. සේවක හිඟය ද ඉතිරිව සිටින පිරිසගේ පීඩනය තවත් වැඩි කරයි.

‘රැකියා ඉල්ලුම-සම්පත් ආකෘතිය’ (Job Demands–Resources model) මගින් මෙය තවදුරටත් පැහැදිලි කරයි. අනතුරුදායක වැඩකරන පරිසරය, ප්‍රචණ්ඩත්වයට නිරාවරණය වීම, අධික වැඩ බර, අනිවාර්ය අතිකාල රාජකාරි, රැකියාව සහ පවුල අතර ඇතිවන ගැටුම් සහ ආයතනික අසාධාරණයන් මගින් මෙම මානසික පීඩනය වැඩි කරන අතර, සගයන්ගේ සහයෝගය, පැහැදිලි සන්නිවේදනය, තීරණ ගැනීමට සහභාගී කරවා ගැනීම සහ ප්‍රමාණවත් විවේකය බොහෝ විට අඩුවෙන් ලැබෙන කරුණු වේ.

හැඟීම් විරහිත වීම කෙටිකාලීනව නිලධාරීන්ට පීඩනයට මුහුණ දීමට උපකාරී විය හැකි නමුත්, එය දිගුකාලීනව නීතිමය හා එතිකාත්මක සීමාවන් ලිහිල් කිරීමටත්, අවදානම් තක්සේරු කිරීමේ හැකියාව අඩු කිරීමටත් හේතු වේ.

බන්ධනාගාර පරිසරය තුළ නිලධාරීන් සහ සිරකරුවන් ක්‍රියාත්මක වන්නේ වෙනස් නමුත් එකිනෙකට එකඟ වන පීඩනයන් යටතේ ය. නිලධාරීන්ට තම සේවය සුරක්ෂිතව අවසන් කිරීමට යම් පාලනයක් අවශ්‍ය වන අතර, සිරකරුවන් වරප්‍රසාද, නීති ලිහිල් කරගැනීම හෝ පිටත ජාල පවත්වා ගැනීමට ක්‍රම සොයයි. මෙම දෛනික අන්තර්ක්‍රියා අවසානයේ නිල නොවන එකඟතාවන්ට මග පාදයි.

ගැටුම් අවම කරගැනීම හෝ තොරතුරු ලබාගැනීම වෙනුවෙන් කුඩා නීති කඩකිරීම් නොසලකා හැරීමෙන් ආරම්භ වන දෙය, පසුව දෙපාර්ශ්වයටම වාසිදායක එකඟතාවක් බවට පත්වේ. මෙවැනි සංවිධානයන් මගින් මුලදී ප්‍රචණ්ඩත්වය අඩු වී ආයතනය පාලනය කිරීම පහසු විය හැක. නමුත් මෙම තත්ත්වය ස්ථාවර නැත. රැඳවියන්ට මෙම එකඟතාව තවදුරටත් පුළුල් කිරීමට අවශ්‍ය වන අතර, නීති ලිහිල් කළ නිලධාරීන්ට නැවත පෙර සිටි තත්ත්වයට පැමිණීම දුෂ්කර වේ. නිල නොවන “ජීවත් වීමට ඉඩ දෙන්න” යන ප්‍රවේශය ක්‍රමයෙන් නීති විරෝධී දේට සෘජුවම සහාය දීමක් බවට පත්විය හැක. බන්ධනාගාරයෙන් පිටත සිටින සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවලට මෙම දුර්වලතා හඳුනාගෙන ඒවායින් ප්‍රයෝජන ලැබිය හැක.

තෝරාගත් නීති ක්‍රියාත්මක නොකිරීම පූර්ව නිගමනය කළ හැකි දෙයක් බවට පත්වේ; එය බලාපොරොත්තුවක් බවට පත්වේ; එම බලාපොරොත්තුව බලපෑම් කළ හැකි මෙවලමක් බවට පත්වේ.

සෑම නිලධාරියෙක්ම මෙම මග ගන්නේ නැත. බොහෝ දෙනෙක් වසර ගණනාවක් සීමිත එකඟතාවන් තුළ පමණක් සිටිති. කෙසේ වෙතත්, දැඩි මානසික පීඩනය, හැඟීම් විරහිත බව සහ ප්‍රමාණවත් නොවන ආයතනික සහයෝගය පවතින പരിසරයක් තුළ බරපතල වරදකට යොමු වීමේ සම්භාවිතාව වැඩි වේ.

මනෝවිද්‍යාත්මක දුර්වලතාවලට අමතරව ප්‍රායෝගික දුර්වලතා ද පවතී. ආහාර, පිරිසිදු කිරීමේ ද්‍රව්‍ය, වෛද්‍ය සැපයුම් සහ වෙනත් විශාල ප්‍රමාණයේ භාණ්ඩ බන්ධනාගාර තුළට ගෙන ආ යුතුය. වාහන බඩු බෑම, රෙදි සේදීම සහ මුළුතැන්ගෙයි කටයුතු සඳහා රැඳවියන්ගේ ශ්‍රමය නිරන්තරයෙන් යොදා ගනී. එහිදී නිරීක්ෂණ කටයුතු බොහෝ විට ප්‍රමාණවත් නොවේ.

විශාල සැපයුම් තොගයක ඇති සෑම අයිතමයක්ම පරීක්ෂා කිරීම ප්‍රායෝගිකව කළ නොහැකි දෙයකි. එබැවින් නීති විරෝධී ද්‍රව්‍ය බන්ධනාගාරයට ඇතුළු වන්නේ පැමිණෙන්නන්ගෙන් පමණක් නොව, මෙම සැපයුම් දාමයන් හරහා ය. බාහිර කොන්ත්‍රාත්කරුවන්, මුළුතැන්ගෙයි කාර්ය මණ්ඩලය සහ ගබඩා හෝ බඩු බාන ස්ථානවලට ප්‍රවේශය ඇති නිලධාරීන් මීට සහාය වන පාර්ශ්ව බවට පත්විය හැක. අභ්‍යන්තර නාලිකාවක් සකස් වූ පසු, නරඹන්නන්ගේ ශාලාවෙන් ගෙන යා හැකි ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇතුළට ගෙන යා හැක.

තදින් පාලනය වන සැපයුම්කරුවන්ගේ ලැයිස්තු, සීල් තබන ලද සහ වෙනස් කළ නොහැකි ඇසුරුම්, අහඹු පරීක්ෂාවන්, බඩු බාන ස්ථාන සඳහා ස්වාධීන CCTV නිරීක්ෂණ, කාර්යයන් වෙන් කිරීම සහ සැපයුම් හා මුළුතැන්ගෙයි කාර්ය මණ්ඩලයේ විනිවිදභාවය පරීක්ෂා කිරීම ඇතුළු ශක්තිමත් පාලනයන් බන්ධනාගාරවලට අවශ්‍ය වේ. සංවේදී ප්‍රදේශවල සේවය කරන රැඳවියන් වරින් වර මාරු කිරීම මගින් ද ස්ථිර නීති විරෝධී ජාල නිර්මාණය වීම අඩු කළ හැක.

මෙම පියවර මගින් අවදානම සම්පූර්ණයෙන්ම නැති නොවන නමුත්, සැපයුම් දාමය අවභාවිත කිරීමේ පිරිවැය සහ දුෂ්කරතාව වැඩි කළ හැක.

සන්නිවේදන සංඥා ජෑම් කිරීමේ (Jamming) ක්‍රියාවලිය සඳහා ගොඩනැගිලි ව්‍යුහයන් නිසා ඇතිවන බාධා, සිවිල් ප්‍රදේශවලට සංඥා කාන්දු වීම, වේගයෙන් වෙනස් වන ජංගම තාක්ෂණය සහ ජාල මෙහෙයුම්කරුවන්ගේ අකමැත්ත ඇතුළු නිරන්තර දුෂ්කරතාවන්ට මුහුණ දීමට සිදුවී ඇත. එබැවින් ජෑම් කිරීම විසඳුමක එක් පියවරක් විය හැකි නමුත් එය සම්පූර්ණ විසඳුමක් ලෙස සැලකිය නොහැක. අත්අඩංගුවට ගන්නා උපාංග විද්‍යාත්මකව පරීක්ෂා කළ යුතු අතර, සෙවීම් නිරන්තරයෙන් සිදුවිය යුතුය.

වඩාත් සාර්ථක තාක්ෂණික විකල්පයක් වන්නේ විද්‍යුත් අධීක්ෂණයයි (Electronic Monitoring). බොහෝ රටවල සිරගත කිරීමට විකල්පයක් ලෙස, ඇප කොන්දේසියක් ලෙස හෝ කලින් නිදහස් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස භාවිතා කරන පරිදි, අවදානම අඩු සිරකරුවන් GPS හෝ රේඩියෝ සංඛ්‍යාත නිරීක්ෂණ යටතේ නිදහස් කළ හැක. මෙවැනි උපාංග මගින් පුද්ගලයන්ට සමාජයේ රැඳී සිටීමට ඉඩ සලසමින් ඇඳිරි නීතිය, තහනම් කලාප සහ ගමනාගමන සීමාවන් පැනවිය හැක.

ශ්‍රී ලංකාව වැනි අධික තදබදයක් සහිත බන්ධනාගාර පද්ධතියකට, මෙයින් සිරකරුවන් සංඛ්‍යාව අඩු කිරීමට, කාර්ය මණ්ඩලයේ පීඩනය ලිහිල් කිරීමට සහ තදබදය නිසා ඇතිවන අභ්‍යන්තර නීති විරෝධී ආර්ථිකය කුඩා කිරීමට හැකි වේ. සුදුසු සිරකරුවන්ට පවුලේ සබඳතා සහ රැකියාව පවත්වා ගැනීමට ඉඩ සැලසීමෙන් එය නැවත පුනරුත්ථාපනයට ද උපකාරී වේ. ඇතැම් රටවල විද්‍යුත් අධීක්ෂණය සම්පූර්ණයෙන්ම සිරගත කර තැබීමට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ලාභදායී වේ.

කෙසේ වෙතත්, විද්‍යුත් අධීක්ෂණය ද සියලු ප්‍රශ්නවලට එකම විසඳුම නොවේ. එක්සත් රාජධානිය, එක්සත් ජනපදය, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තයේ අත්දැකීම් පෙන්වා දෙන්නේ නිරීක්ෂණ පද්ධති මගින් විශාල ව්‍යාජ අනතුරු ඇඟවීම් සංඛ්‍යාවක් (False Alerts) ජනනය විය හැකි අතර, ඒවා පරීක්ෂා කර ප්‍රතිචාර දැක්වීමට කාර්ය මණ්ඩලය අවශ්‍ය වන බවයි. උපකරණවල විශ්වසනීයත්වය, බැටරි ආයු කාලය, සංඥා ආවරණය සහ වෙනස්කම් කිරීමට නොහැකි පද්ධති ශක්තිමත් විය යුතුය. සංවිධානාත්මක අපරාධවලට සම්බන්ධ වැඩි අවදානමක් සහිත සිරකරුවන් ආරක්ෂිත අත්අඩංගුවේ පසුවන බවට වගබලා ගැනීම සඳහා පැහැදිලි සුදුසුකම් නිර්ණායක ද අත්‍යවශ්‍ය වේ.

විද්‍යුත් අධීක්ෂණය මානව අධීක්ෂණය සහ පුනරුත්ථාපනය සමඟ ඒකාබද්ධ කළ යුතුය. දත්ත ආරක්ෂණය, පෞද්ගලිකත්වය සහ පවුලේ සාමාජිකයන්ට සිදුවන බලපෑම පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළ යුතුය. නිසි ලෙස සම්පත් වෙන්කර තෝරාගෙන යෙදවුවහොත්, අධික තදබදය අඩු කිරීමට සහ පාලනය නැවත ලබා ගැනීමට එය උපකාරී වේ. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රමාණවත් නීතිමය සහ මෙහෙයුම් ආරක්ෂණ නොමැතිව, එය නව පරිපාලන සහ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ගැටලු ඇති කළ හැකිය.

ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට පවතින නීතිමය රාමුව යටතේ මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ පදනම් සහගත ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ නොහැක. බන්ධනාගාර පාලනය වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් 1877 බන්ධනාගාර ආඥාපනත සහ ඊට අදාළ රෙගුලාසි මගිනි. මෙම යටත් විජිත යුගයේ නීති සම්පාදනය කර ඇත්තේ බන්ධනාගාර තුළ ක්‍රියාත්මක වන සංවිධානාත්මක අපරාධ ජාල, නවීන නිරීක්ෂණ සහ දත්ත පද්ධති, නිලධාරීන්ගේ නිවැරදිභාවය කළමනාකරණය කිරීම හෝ රඳවා තබා ගැනීමට විකල්ප ව්‍යුහයන් සඳහා නොවේ.

එබැවින් බන්ධනාගාර පනත සංශෝධනය කිරීම ප්‍රමුඛතාවයක් විය යුතුය. සංශෝධිත නීතියක් මගින් විද්‍යුත් අධීක්ෂණය සහ නිවාස අඩස්සිය සඳහා පැහැදිලි බලතල ලබා දීම, බන්ධනාගාර බුද්ධි තොරතුරු කටයුතු සඳහා සුදුසු බලතල සහ ආරක්ෂණයන් ස්ථාපිත කිරීම, නිලධාරීන්ගේ සුභසාධනය සහ නිවැරදිභාවය පිළිබඳ වගකීම් ව්‍යවස්ථාපිත පදනමකට තැබීම සහ ඉහළ අවදානම් සහිත රැඳවියන් නිසි ලෙස වර්ගීකරණය කිරීම සහ වෙන් කිරීම සඳහා ප්‍රතිපදානයන් සැලසිය යුතුය.

සැපයුම් දාමයන් සහ බාහිර කොන්ත්‍රාත්කරුවන් කළමනාකරණය කිරීම සඳහා වගකීම් සහගත පද්ධති ද එයින් ස්ථාපිත කළ යුතුය. පරිපාලන පියවර සහ චක්‍රලේඛ මගින් නීතිමය පදනමක් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ නොහැක. ව්‍යවස්ථාපිත ප්‍රතිසංස්කරණ නොමැතිව, තනි තනිව සිදුකරන අත්අඩංගුවට ගැනීම් හෝ තාවකාලික මෙහෙයුම් පියවර තිබියදීත්, ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතා නැවත නැවතත් මතු වනු ඇත.

බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ සුභසාධනය ආරක්ෂක ගැටලුවක් ලෙස සැලකිය යුතුය. සේවකයින් දැඩි ලෙස වෙහෙසට පත්කර, සහයෝගයක් නොමැතිව සහ යල් පැන ගිය නීති යටතේ වැඩ කිරීමට ඉඩ හරින ආයතනයක් තුළ, රැඳවියන් සමඟ ඇති කරගන්නා නිල නොවන එකඟතාවන් දෛනික පීඩනයට සාමාන්‍ය ප්‍රතිචාරයක් බවට පත්වන පරිසරයක් නිර්මාණය වේ.

එබැවින් නවීන නීතිමය රාමුවකට මනෝවිද්‍යාත්මක සහයෝගය, සේවකයින් වරින් වර මාරු කිරීම, නිවැරදිභාවය පරීක්ෂා කිරීම සහ වෘත්තීය සංවර්ධනය ඇතුළත් විය යුතුය. මානසික පීඩනය සහ ආයතනික දුර්වලතාවයන් මගින් නීති විරෝධී දේට මග පාදන චක්‍රය බිඳ දැමීමට මෙම ගැටලුවලට විසඳුම් සෙවීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

අලුත්ම අත්අඩංගුවට ගැනීම තනි සිදුවීමක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය. බලධාරීන් එය පුළුල් සැපයුම් දාමය සිතියම්ගත කිරීමට සහ සම්බන්ධ වී සිටින සැමදෙනාම හඳුනා ගැනීමට අවස්ථාවක් ලෙස භාවිත කළ යුතුය.

මේ සඳහා නිරීක්ෂණය කරන ආයතනවලින් ප්‍රමාණවත් ලෙස ස්වාධීන වූ, නිසි ලෙස බලයලත් සහ සම්පත් සහිත බුද්ධිමය හැකියාවක් අවශ්‍ය වේ. නීතිමය රාමුව මගින් මෙම බලතල, වගකීම් සහ ආරක්ෂාවන් පැහැදිලිව නිර්වචනය කළ යුතුය.

ආරක්ෂකයින්ම නීති විරෝධී දේට මග පාදන්නන් බවට පත්වන විට, ප්‍රශ්නය තවදුරටත් තනි තනි පුද්ගලයන්ගේ වැරදි හැසිරීමක් පමණක් නොවේ. එය පද්ධතියේ පාලනය බිඳවැටීමකි.

අර්ථවත් බන්ධනාගාර ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා නිලධාරීන්ගේ මනෝවිද්‍යාව සහ සුභසාධනය, සැපයුම් ආරක්ෂාව, බුද්ධි තොරතුරු, ආයතනික වගවීම සහ විද්‍යුත් අධීක්ෂණය ප්‍රවේශමෙන් භාවිත කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම අවශ්‍ය වේ. මෙම සියලු පියවරයන් වර්තමාන යථාර්ථයන්ට ගැලපෙන නීතිමය රාමුවක් මත පදනම් වේ.

එබැවින් බන්ධනාගාර පනත සංශෝධනය කිරීම තාක්ෂණික හෝ ද්විතීයික කාර්යයක් නොවේ. එය කළමනාකරණයට වගකියන ආයතන කෙරෙහි රාජ්‍යයේ බලය නැවත පිහිටුවීම සඳහා වූ අත්‍යවශ්‍ය පළමු පියවරයි.