ශ්රී ලංකා පොලිස් සේවයට වසර 160ක් පිරී තිබෙනවා. පෙළපාලි, උත්සව ආදිය ඉතා ඉහළින් පැවැත්වුණත්, ඊට පසුපසින් ඇති සැබෑ යථාර්ථය තවමත් නිසියාකාරව සමාජගත වී නැහැ.
දේශපාලන බලපෑම්වලට නතු වූ, පෞද්ගලික ජයග්රහණ වෙනුවෙන් සම්මාන ලබන, සහ සෑම රාත්රියකම සමාජ මාධ්ය හමුවේ විවේචනයට ලක්වන පොලිස් සේවයකට, ජාත්යන්තර මත්ද්රව්ය සහ මූල්ය අපරාධවල මධ්යස්ථානයක් බවට පත්වෙමින් තිබෙන රටක් ආරක්ෂා කළ හැකිද? දේශපාලන අධිකාරිය කතාවෙන් නොව ක්රියාවෙන් තීරණය කළ යුතුව තිබෙනවා; මේ බලකාය අයිති වන්නේ නීතියටද, එසේත් නැතිනම් සතියේ වඩාත්ම ශබ්දග්රාමී දේශපාලන පාර්ශ්වයටද යන්න.
මෙය ඉල්ලීමක් නෙවෙයි. දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක්.
නූතන අභියෝග සහ නිල ඇඳුමේ වෙනස
පොලිස් සේවයට නව මුහුණුවරක් අවශ්ය බව දේශපාලන මෙන්ම පොලිස් නායකත්වයද පිළිගන්නවා. එහි ආරම්භය ලෙස නිල ඇඳුම වෙනස් කිරීම ගැන අවධානය යොමුව තිබෙනවා.
නමුත් අපරාධකරුවන් අද වන විට බහාලුම් (containers), කේතාංකනය කළ ඇප්ස් (encrypted apps) සහ ජාත්යන්තර සැපයුම් ජාල භාවිත කරමින් ඉදිරියට ගොස් අවසානයි. පැරණි තාක්ෂණයට සහ ක්රමවේදවලට හුරු වූ නිලධාරියෙකුට මෙම නවීන අපරාධ හඳුනාගැනීමටත්, රාජකාරිය නිමවා සුරක්ෂිතව නිවසට පැමිණීමටත් ඇති ඉඩකඩ අඩුයි.
-
තාක්ෂණික මෙවලම්වල අවශ්යතාව: සිරුරේ සවි කරන කැමරා (Body-worn cameras), නවීන සන්නිවේදන උපකරණ සහ ආරක්ෂිත කට්ටල යනු සුඛෝපභෝගී දේවල් නෙවෙයි. ඒවා පොලිස් නිලධාරියෙකුගේ ජීවිතය රැකදෙන අත්යවශ්ය මෙවලම්.
-
සැබෑ වෙනස: අපගේ එකම තීරණය නිල ඇඳුමේ පෙනුම වෙනස් කිරීම පමණක් නම්, සිදුවන්නේ පැරණි රාමුවම අලුත් කවරයකින් වැසීම පමණයි. අපට අවශ්ය කරන්නේ අලුත් මොඩලයේ නිල ඇඳුමක් නෙවෙයි; ඒ නිල ඇඳුම ඇතුළේ සිටින වෙනස් වූ, යාවත්කාලීන වූ මිනිසෙකි.
නිලධාරියා ද මනුෂ්යයෙකි
සෑම පොලිස් නිලධාරියෙකුම මේ සංකීර්ණ සමාජයේම නිෂ්පාදනයක්. ගමේ, පාසලේ හෝ සමාජ මාධ්ය ජාලවල පවතින බෙදීම්, ජාතිවාදී හෝ ආගමික මතවාද පොලිස් ආයුධ ගබඩාවේ දොරටුවෙන් මෙහා නතර වන්නේ නැහැ.
යම් ප්රජාවකට අයත් නිලධාරියෙකු වෙනත් ප්රජාවක ආරවුලකට යැවූ විට, පාර්ශවයන් ඔහුව දකින්නේ කෙසේද? මාධ්ය එය වාර්තා කරන්නේ කෙසේද? ජනතාව දකින්නේ නීතියද, නැතහොත් “අනෙක් පාර්ශවය”ද? “අපි සැමෝම ශ්රී ලාංකිකයෝ” යන්න පොලිස් දින බැනරයක ලිවීම පහසු වුවත්, ආරංචි සහ කටකතා පැතිරෙන සැබෑ ගැටුම්කාරී ස්ථානයකදී එය ක්රියාවට නැංවීම දුෂ්කරයි.
-
පුහුණුවේ අවශ්යතාව: කටකුරුන්ද පුහුණු පාසලේ එක දේශනයකින් මෙය කළ නොහැකියි. බහු-සංස්කෘතික ප්රජාවන් සමඟ කටයුතු කිරීම සහ පෞද්ගලික මතවාදයන් රාජකාරියෙන් බැහැරව තැබීම සම්බන්ධයෙන් අඛණ්ඩව ප්රායෝගික පුහුණුවක් (scenario-based training) සෑම නිලධාරියෙකුටම ලැබිය යුතුයි.
-
මාධ්ය සහ විවිධ පාර්ශවයන් ජාතිවාදී හෝ ආගමික කෝණයන් සෙවීමට උත්සාහ කරද්දී, ඊට දිය හැකි එකම පිළිතුර වන්නේ: තමන්ගේ පළමු අනන්යතාව ශ්රී ලාංකික බවත්, පළමු පක්ෂපාතීත්වය නීතිය බවත් තහවුරු කළ නිලධාරියෙකි.
අතීතය, වර්තමානය සහ අනාගත අභියෝග
1866 ආඥාපනතේ සිට පොලිස් සේවය සිවිල් පාලනයේ අංගයක් ලෙසත්, ත්රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේදී රණවිරුවන් ලෙසත් කටයුතු කළා. ත්රස්තවාදය, සංවිධානාත්මක අපරාධ සහ මූල්ය අපරාධ සඳහා විශේෂිත ඒකක පිහිටෙවුවද, මෙම ආයතනය බොහෝ විට දේශපාලන මෙවලමක් ලෙසද භාවිත වුණා. පක්ෂපාතීත්වය හිමිවූයේ නීතියට නොව පුද්ගලයන්ටයි. පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය සහ දේශපාලන වුවමනා මත ප්රමාද වූ හෝ ඉදිරියට ගිය ගොනු මගින් ඒ සඳහා ගෙවූ වන්දිය පැහැදිලි වෙනවා.
වත්මන් තත්ත්වය:
-
කාර්ය මණ්ඩල හිඟය: ලේඛනගතව 79,000ක බලකායක් සහ පොලිස් ස්ථාන 609ක් තිබුණද, භූමියේ සැබෑ තත්ත්වය වෙනස්. 2020 සිට නිලධාරීන් 4,300කට වැඩි පිරිසක් සේවයෙන් ඉවත්ව ගොස් ඇති අතර පුරප්පාඩු 30,000 ඉක්මවයි.
-
අධික සේවා කාලය: පැය 12 සිට 18 දක්වා සේවා මුර තවමත් සාමාන්ය දෙයක් ලෙස සැලකේ. නිලධාරීන්ගේ මානසික සහ ශාරීරික පීඩනය සුබසාධන ගැටලුවක් ලෙස නොව විනය ගැටලුවක් ලෙස සැලකීමෙන් සිදුවන්නේ විශාල කඩාවැටීමකි.
-
අපරාධවල ස්වභාවය: මත්ද්රව්ය ජාවාරම, අෆ්ගනිස්ථාන සහ පාකිස්ථාන හෙරොයින් නාවික මාර්ග, කොළඹ වරායෙන් සහ මුහුදෙන් අල්ලන කිලෝ සිය ගණනක “අයිස්” සහ හෙරොයින්, බිලියන ගණනක මූල්ය වංචා යනු සාමාන්ය අපරාධ නෙවෙයි. ඒවා ජාතික ආරක්ෂාවට තර්ජනයක්.
-
තොරතුරු තාක්ෂණික සටන: ව්යාජ ගිණුම් සහ වීඩියෝ මගින් පොලිස් නිලධාරීන් අනුකරණය කරමින් මතවාද පතුරුවන අතර, ආයතනය තුළද “මගේ ගොනුව, මගේ ඡායාරූපය” යන පෞද්ගලික ප්රසිද්ධිය සොයන සංස්කෘතියක් නිර්මාණය වී ඇත.
තනතුර සහ නිලතල යනු පෞද්ගලික ජයග්රහණයක් සඳහා වන තෑග්ගක් නොව, ජනතාව වෙනුවෙන් දරන භාරකාරත්වයකි. සාර්ථක පොලිස් සේවයක් වෙනුවෙන් අප වහාම ආකල්පමය වෙනසකට යා යුතුය.