ශ්‍රී ලංකාව නැවතත් සුරුපුරුදු මෙන්ම අතිශය අන්තරායකර සංධිස්ථානයක තැනපත්ව සිටී. කාර්යපටිපාටික මතභේදයක් නැවත වරක් අනන්‍යතාවය, පක්ෂපාතීත්වය සහ දේශපාලන වාසි තකා කෙරෙන තරගයක් බවට පරිවර්තනය කර ඇත. සමාජ මාධ්‍ය මගින් මෙම විකෘති කිරීම වේගවත් කර ඇති අතර, දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් එහි ප්‍රතිලාභ ගණනය කරමින් සිටිති; සාමාන්‍ය ජනතාවට සිදුව ඇත්තේ එමගින් ඇතිවන පීඩනය දරා ගැනීමටයි. ප්‍රශ්නය වන්නේ තවත් කෘත්‍රිමව නිර්මාණය කළ බෙදීම් චක්‍රයක් දරා ගැනීමට රටට හැකියාවක් තිබේද යන්න නොවේ. වර්තමාන පරම්පරාව දැනටමත් ඊට ලබා දී ඇති පිළිතුර වන්නේ “නැත” යන්නයි. දැන් ඉතිරිව ඇත්තේ ආගමික සහ දේශපාලන බලය දරන්නන් එම පිළිතුරට අනුව ක්‍රියා කරන්නේද යන්නයි.
දැන් හොඳටම ඇති. ශ්‍රී ලංකාව මීට පෙරද අතිශය බරපතල ජාතිවාදී සහ සහජීවන ගැටුම්වලට මුහුණ දී ඇති අතර, ඒවායින් සමහරක් සෘජු හෝ වක්‍ර විදේශීය අවධානයට සහ මැදිහත්වීම්වලට ලක් විය. එම වසරවල ආර්ථික හා සමාජීය ප්‍රතිවිපාක සමඟ ජීවත් වන වර්තමාන පරම්පරාවට ඒවා නැවත නැවතත් කිරීමට කිසිදු ආශාවක් නැත. වඩාත්ම විනාශකාරී සිදුවීම් අහම්බෙන් සිදු වූ ඒවා නොවන බව විශාල ජනතාවක් දැන් වටහාගෙන සිටිති. ඒවා සැලකිය යුතු මට්ටමකින් නිර්මාණය කරන ලද්දේ, බලය ලබා ගැනීමට හෝ පවත්වා ගැනීමට අනන්‍යතාවය විශ්වාසදායක මෙවලමක් ලෙස භාවිත කළ, පක්ෂපාතී සහ අවස්ථාවාදී දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති මගිනි. යම් යම් මතවාද මගින් ඊට අවශ්‍ය භාෂාව සහ සාධාරණීකරණයන් සැපයූ නමුත්, තීරණාත්මක සාධකය වූයේ බෙදීම මගින් ඡන්ද සහ අනුග්‍රාහක ප්‍රතිලාභ ලැබෙන බවට කළ ගණන් හැදීමයි. මෙහි අවසාන ගොදුර බවට පත් වූයේ සාමාන්‍ය ජනතාවයි.
සැලසුම්සහගත විනාශයේ පිරිවැය සහ ආගමික නායකත්වයේ කාර්යභාරය
එම වටහා ගැනීම මගින් රටේ ආගමික නායකත්වය කෙරෙහි පැහැදිලි වගකීමක් පැවරේ. සාමාන්‍ය ජවිතය තුළ ඉවසීමේ සංස්කෘතියක් පවත්වාගෙන ගිය බහු-ජාතික, බහු-සංස්කෘතික සහ බහු-ආගමික සමාජයක් තුළ, බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ කතෝලික/ක්‍රිස්තියානි පූජකපක්ෂය යනු ඉවසීම උපදෙස් දීමට සහ දේශපාලන සීමාවන් ඉක්මවා යන පොදු යහපත පිළිබඳව ප්‍රජාවන්ට මතක් කර දීමට හැකියාව තිබූ ප්‍රධාන ආයතන කිහිපයෙන් එකකි. එම කාර්යභාරය සමාජ ස්ථාවරත්වයේ සහ ජාතික ආරක්ෂාවේ ප්‍රායෝගික ව්‍යුහයේ කොටසක් විය. ආගමික බලය පක්ෂග්‍රාහී තරගයට ඇද දැමූ විට, හෝ එය දේශපාලන යන්ත්‍රණයේ දිගුවක් වී ඇතැයි යන මතය නිසා එහි තත්ත්වය පහත වැටුණු විට, රටට ඉතිරිව ඇති අවසාන පාලන සීමාවන්ගෙන් එකක් අහිමි වේ. එහි වන්දිය ගෙවීමට සිදුවන්නේ ජනතාවටයි.
පාගමන සහ සිවුර වටා ඇති වූ දැඩි සමාජ මාධ්‍ය කතාබහට හේතු වූ මතභේදය මෙයට ආසන්නතම උදාහරණයයි. බන්ධනාගාර පරිපාලනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක්, එනම් අත්අඩංගුවේ පසුවන පුද්ගලයෙකුට නීතිය සමානව ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාරණයක්, බුද්ධාගම සහ බහුතර ප්‍රජාව කෙරෙහි ඇති පක්ෂපාතීත්වය මැන බලන ප්‍රසිද්ධ පරීක්ෂණයක් බවට වේගයෙන් පරිවර්තනය කර ඇත. අදාළ නීතිමය කරුණු පිළිබඳ ප්‍රවේශම්සහගත පැහැදිලි කිරීම්වලට වඩා තෝරාගත් ඡායාරූප සහ ප්‍රකෝපකාරී රාමුගත කිරීම් වේගයෙන් සංසරණය විය. දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් විසින් මෙමගින් ඇති වූ ආවේගය කොතෙක් දුරට ඇදගෙන යා හැකිදැයි තක්සේරු කරන ලදී. විවිධ ජාතීන් වෙසෙන රැකියා ස්ථානවල සහ අසල්වැසි ප්‍රදේශවල ජනතාව තමන් කතා කරන වචන පවා ප්‍රවේශමෙන් මැන බලති. තරුණ පුරවැසියන් ආගමික ඉගැන්වීම් ආරක්ෂාවේ සහ කුලප්පු වීමේ සදොස් පාඨ බවට ලඝු කරන සරල කරන ලද කතාවලට මුහුණ දෙති. සුළුතර ප්‍රජාවන් පෙර පැවති අර්බුදවල මතකයන් සමඟින් මෙහි ස්වරූපය සහ නිල ප්‍රතිචාර දෙස බලමින් සිටිති.
පිළිගැනීම, ගෞරවය සහ බලමුලු ගැන්වීමේ අවදානම
කොළඹ ටෙලිග්‍රාෆ් (Colombo Telegraph) පුවත්පතට ලියමින් දිනේෂ් දොඩම්ගොඩ මහතා මෙහි සිදුවන යාන්ත්‍රණය පිළිබඳ නිවැරදි විග්‍රහයක් සපයයි. ගෞරවය සහ පිළිගැනීම සඳහා වන ආශාව පිළිබඳ ෆ්‍රැන්සිස් ෆුකුයාමාගේ ‘තයිමොස්’ (thymos) සංකල්පය ඇසුරින් අදහස් දක්වන ඔහු, ‘ඉසෝතයිමියා’ (isothymia – සමසේ සැලකීමට ඇති ආශාව) සහ ‘මෙගලෝතයිමියා’ (megalothymia – ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස හෝ විශේෂයෙන් ආරක්ෂිත ලෙස පිළිගැනීමට ඇති ආශාව) වෙන්කර පෙන්වයි. ඔහුගේ විශ්ලේෂණයට අනුව, සිවුර ඉවත් කිරීම බොහෝ සිංහල බෞද්ධයන් අත්විඳින්නේ බන්ධනාගාර නීති සාමාන්‍ය ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීමක් ලෙස නොව, තමන්ගේ අනන්‍යතාවයේ පූජනීය සංකේතයකට කෙරුණු ප්‍රසිද්ධ අපහාසයක් ලෙසයි. එම ප්‍රතිචාරය, පැවති ශ්‍රේෂ්ඨත්වය නැවත ලබා දෙන බවට පොරොන්දු වන පරම්පරාගත දේශපාලන බලවේග විසින් බලමුලු ගැන්විය හැකි අතර, එය ආර්ථික දර්ශකවලට වඩා බලවත් ලෙස ඡන්ද හැසිරීම කෙරෙහි බලපෑම් කළ හැකිය. මෙම ගැටුම පවතින්නේ නීතිය හමුවේ සමාන සැලකිල්ලක් ඉල්ලා සිටින දේශපාලනයක් සහ අහිමි වූවා යැයි හැඟෙන තත්ත්වය නැවත ලබා ගැනීම වටා සංවිධානය වූ දේශපාලනයක් අතරයි. දොඩම්ගොඩගේ අදහස වන්නේ සංස්කෘතික සංවේදීතාව නීති විරෝධී බව නොවේ. එම ආවේගශීලී ප්‍රතිචාරය දේශපාලන ඡන්ද බලමුලු ගැන්වීමේ මෙවලමක් බවට පරිවර්තනය වන විට එය අන්තරායකාරී වන බවයි.
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් දැනටමත් බුද්ධාගමට ප්‍රමුඛස්ථානය ලබා දී ඇති අතර, අන්‍ය ආගම්වල අයිතිවාසිකම් තහවුරු කරන අතරම බුද්ධ ශාසනය සුරක්ෂිත කොට පෝෂණය කිරීමේ වගකීම රජයට පවරා ඇත. එම ද්විත්ව වගකීම නිසා පූජ්‍ය පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු සම්බන්ධ වන සෑම පරිපාලන තීරණයක්ම පැවැත්ම පිළිබඳ අර්බුදයක් බවට පරිවර්තනය කිරීම හෝ එම ආවේගශීලී ප්‍රතිචාරය මැතිවරණ ප්‍රචාරක මෙවලමක් ලෙස භාවිත කිරීමට කිසිදු දේශපාලන බලවේගයකට හිමිකම් කීම අවශ්‍ය නොවේ. ආගමික නායකත්වයේ කොටස් මෙම අරගලයේ ප්‍රධාන පාර්ශ්වකරුවන් ලෙස පෙනී සිටීමට ඉඩ හරින විට, අනාගතයේදී ඉවසීම අවධාරණය කිරීමට ඔවුන්ට ඇති හැකියාව පටු වේ. තවද, ආගමම රටේ අර්බුදවල මූලාශ්‍රය ලෙස නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ කරන පිරිසට ඔවුහු අතිරේක කරුණු සපයති. ආගමික පිළිවෙත් ආරක්ෂා කිරීම සහ ඒවා අවියක් බවට පත්කිරීම අතර වෙනස වටහා ගැනීම, ආගමික නායකත්වයට සියලු ප්‍රජාවන් අතර විශ්වාසනීයත්වය පවත්වා ගැනීමට ඇති මූලික කොන්දේසියයි.
වෙනස් වූ කැඳවීම් සහ දේශපාලන කැපවීමේ අවශ්‍යතාව
දේශපාලනඥයන් සම්බන්ධයෙන්ද මෙම වෙනස තරයේ අවධාරණය කළ යුතුය. දේශපාලනයට සහ ආගමට හිමි නීත්‍යානුකූල ක්ෂේත්‍රයන් ඇත. එකක් බලය සංවිධානය කිරීම, සම්පත් බෙදා හැරීම සහ සාර්වජනක ඡන්ද බලය යටතේ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධ වෙයි. අනෙක මොරාල් (සාධුචාර) ඉගැන්වීම්, ආගමික චාරිත්‍ර සහ හෘද සාක්ෂිය නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධ වෙයි. මේ දෙක එකිනෙක මත යැපෙන විට, පැවිදි බලය මැතිවරණ බලමුලු ගැන්වීම් සඳහා ලබා දෙන විට, හෝ දේශපාලන නළුවන් වගවීමෙන් මිදීමට ආගමික හැඟීම් උත්තේජනය කරන විට, සීමා මායිම් බිඳ වැටෙන අතර මහජනතාව පීඩාවට පත් වේ. මෙම සීමාව පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කිරීමටත්, එය ඉක්මවා යාමට කෙරෙන ආරාධනා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමටත් ආගමික නායකයන්ට සුවිශේෂී හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ගේ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ජාතික ජීවිතයෙන් ඉවත් වීමක් නොවේ. එයින් සිදුවන්නේ ඔවුන්ගේ අනුශාසනාවන් වටිනා බවට පත් කළ තීරණාත්මක වගකීම ඉටු කිරීමයි: එනම්, කෙටි කාලීන දේශපාලන වාසි සඳහා යටපත් වීමට ඉඩ නොදෙමින් එකමුතුකම සහ සන්සුන්භාවය පවත්වා ගැනීමයි.
බලයේ සිටින බලධාරීන්ට මෙම වෙනස ප්‍රායෝගික යථාර්ථයක් කළ හැක්කේ සිදුවීම් මත පදනම් වූ ප්‍රකාශවලට වඩා අඛණ්ඩ, දෘශ්‍යමාන කැපවීමක් පෙන්නුම් කළහොත් පමණි. පාර්ශ්වකරුවන් අතර විශ්වාසය ඇති වන්නේ කතාවලින් නොවේ. එය ඇතිවන්නේ පීඩනය හමුවේ පෙන්වන අනාවැකි පළ කළ හැකි හැසිරීම් මගිනි. මතවාදයන් තහවුරු වීමට පෙර, පරිපාලන සහ නීතිමය තීරණ පිළිබඳව වේලාසනින්, සරල භාෂාවෙන් පැහැදිලි කිරීම මගින් සංවිධානාත්මකව ප්‍රචාරය කිරීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු කරයි. වර්තමාන කාරණයේදී, මෙයින් අදහස් කරන්නේ බන්ධනාගාර රෙගුලාසි එලෙස ක්‍රියාත්මක කළේ මන්දැයි, බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි ඇති ව්‍යවස්ථාපිත වගකීමෙන්