ඉන්දියාව විසින් ජම්මු සහ කාශ්මීරයට හිමිව තිබූ විශේෂ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත තත්ත්වය අහෝසි කර වසර හතක් පිරීම සලකුණු කරමින්, පාකිස්ථානය අද (අගෝස්තු 05) ‘යෝම්-ඊ-ඉස්තෙහ්සාල්’ (Yom-e-Istehsal) හෙවත් ‘සුරාකෑමේ දිනය’ සමරයි. 2019 අගෝස්තු 05 වන දින ඉන්දීය ව්යවස්ථාවේ 370 සහ 35A වගන්ති අහෝසි කිරීම මගින් අදාළ මතභේදාත්මක කලාපයේ දේශපාලනික, ජනගහන සහ ව්යවස්ථාපිත පදනම ජාත්යන්තර නීතියට හා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාවලට පටහැනිව වෙනස් කළ බවට ඉස්ලාමාබාද පාලනය චෝදනා කරයි.
2019 අගෝස්තු 5 තීරණාත්මක සංධිස්ථානය
2019 වසරේ සිදුකළ මෙම සංශෝධන මගින් ජම්මු සහ කාශ්මීරයට තිබූ සීමිත ස්වාධීනත්වය අහෝසි කර, එය පාලන ප්රදේශ දෙකකට වෙන් කිරීමටත්, නව පදිංචි කිරීමේ නීති මගින් එය ඉන්දීය ෆෙඩරල් පද්ධතියට එකතු කිරීමටත් ඉන්දියාව කටයුතු කළේය. එහෙත් පාකිස්ථානය පෙන්වා දෙන්නේ ජාත්යන්තරව පිළිගත් මතභේදාත්මක ප්රදේශයක තත්ත්වය මෙලෙස ඒකපාර්ශ්විකව වෙනස් කළ නොහැකි බවයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනාවලට අනුව කාශ්මීර ජනතාවට නිදහස් හා සාධාරණ ජනමත විචාරණයක් මගින් තමන්ගේ අනාගතය තීරණය කිරීමට අයිතියක් ඇති බව පාකිස්ථානයේ ස්ථාවරයයි.
මානව හිමිකම් සහ ජනගහන වෙනස්කම් පිළිබඳ චෝදනා
පසුගිය වසර හත තුළ අදාළ කලාපයේ සිවිල් නිදහස සීමා කිරීම, මාධ්ය මර්දනය, දේශපාලන ක්රියාකාරකම් අත්හිටුවීම සහ දැඩි ආරක්ෂක සීමා පැනවීම මගින් කාශ්මීර ජනතාව තවදුරටත් අසහනයට පත්ව ඇති බව පාකිස්ථානය සඳහන් කරයි.
එමෙන්ම නව පදිංචි කිරීමේ නීති සහ ඉඩම් හිමිකම් ප්රතිපත්ති මගින්, මුස්ලිම් බහුතරයක් වෙසෙන මෙම කලාපයේ ජනගහන සංයුතිය (Demographic engineering) බලහත්කාරයෙන් වෙනස් කිරීමට ඉන්දියාව උත්සාහ කරන බවටද පාකිස්ථානය චෝදනා කරයි.
ජාත්යන්තර අවධානය සහ කලාපීය ආරක්ෂාව
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය (OIC) ඇතුළු ජාත්යන්තර මට්ටමින් මෙම අර්බුදය නිරන්තරයෙන් මතු කිරීමට පාකිස්ථානය කටයුතු කර ඇත. වර්තමාන ගෝලීය දේශපාලන හා ආර්ථික බලතුලනය හමුවේ ප්රධාන පෙළේ බලවතුන් ඉන්දියාව සමග සමීප සබඳතා පැවැත්වීමට උත්සාහ කළද, කාශ්මීර අර්බුදය යටපත් වීමට නොදී ජාත්යන්තර අවධානය ලබා ගැනීම පාකිස්ථානයේ ප්රධාන උපායමාර්ගික ඉලක්කයකි.
න්යෂ්ටික බලවතුන් දෙදෙනෙකු වන ඉන්දියාව සහ පාකිස්ථානය අතර පවතින මෙම නොවිසඳුණු අර්බුදය මුළු දකුණු ආසියානු කලාපයේම ආරක්ෂාවට සහ ආර්ථික ප්රගතියට බාධාවක් වී තිබේ. දෙරට අතර පවතින උග්ර මතභේද හේතුවෙන් කලාපීය වෙළඳාම සහ සබඳතා අඩපණ වී ඇති අතර, පාලන රේඛාව (Line of Control) අසල සිදුවන කුඩා හෝ හමුදාමය ගැටුමක් මහා පරිමාණ යුද්ධයකට මග පාදීමේ අවදානමක් පවතී.
අභ්යන්තර ඒකමතිකභාවය
පාකිස්ථානයේ අභ්යන්තර දේශපාලනය තුළ විවිධ මතභේද පැවතියද, කාශ්මීර අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් සමස්ත රටම එකම ස්ථාවරයක සිටී. ‘යෝම්-ඊ-ඉස්තෙහ්සාල්’ දිනය සමරමින් එරට දේශපාලන පක්ෂ, සිවිල් සංවිධාන සහ මාධ්ය එකමුතුව කාශ්මීර ජනතාවගේ ස්වයං-තීරණ අයිතිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි.
වසර හතකට පසුවද මෙම ගැටලුව නොවිසඳී පවතින අතර, දකුණු ආසියාවේ ස්ථාවර සාමය සහ මානව ගෞරවය තහවුරු කිරීම සඳහා ජාත්යන්තර නීතියට හා යුක්තියට මුල්තැන දෙමින් සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳුමකට එළඹීම අත්යවශ්ය බව පාකිස්ථානය වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.
(සටහන: මෙම ලිපිය ඉස්ලාමාබාද් හි පදනම් වූ ජාත්යන්තර කටයුතු පිළිබඳ ප්රවීණයෙකු, කර්තෘවරයෙකු සහ තීරුවෙදකයෙකුගේ විශ්ලේෂණයක් ඇසුරින් සකස් කරන ලදී)