උතුරු කොරියානු න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණවල නිරත වූ අමෙරිකානු විද්‍යාඥයෙකු චීන අත්අඩංගුවේ

අමෙරිකානු රජයේ මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන යටතේ උතුරු කොරියාවේ භූගත න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ හඳුනාගැනීම සහ විශ්ලේෂණය කිරීම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකළ අමෙරිකානු ජාතික භූ කම්පන විද්‍යාඥයෙකු (Seismologist) වන ආචාර්ය යුලින් චෙන් (Dr. Youlin Chen) වසර දෙකකට ආසන්න කාලයක සිට චීනය තුළ රඳවා තබාගෙන සිටින බවත්, ඔහුට එරෙහිව ඔත්තු බැලීමේ (Espionage) චෝදනා එල්ල වී ඇති බවත් වාර්තා වේ.

අත්අඩංගුවට ගැනීම: 54 හැවිරිදි වියේ පසුවන, චීනයේ උපත ලබා පසුව 2011 දී අමෙරිකානු පුරවැසිභාවය ලබාගත් යුලින් චෙන් බොස්ටන්හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2024 නොවැම්බර් 5 වනදා චීනයේ සිටින තම දෙමාපියන් බැලීමට සහ විශ්වවිද්‍යාල දේශන කිහිපයකට සහභාගී වීමෙන් අනතුරුව යළි බොස්ටන් බලා පැමිණීම සඳහා බීජිං ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළට පැමිණි අවස්ථාවේදී චීන රාජ්‍ය ආරක්ෂක නිලධාරීන් විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.

පර්යේෂණයේ ස්වභාවය: ඔහුගේ පර්යේෂණ කටයුතු අමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව (US State Department) සහ අමෙරිකානු ගුවන් හමුදා පර්යේෂණ විද්‍යාගාරය (US Air Force Research Laboratory) විසින් මූල්‍යකරණය කරන ලද්දකි. එමඟින් සිදුකළේ ප්‍රසිද්ධියේ ලබාගත හැකි භූ කම්පන දත්ත (seismic data) භාවිත කරමින්, සාමාන්‍ය භූමිකම්පා සහ උතුරු කොරියාව සිදුකරන භූගත න්‍යෂ්ටික පිපිරවීම් වෙන්කර හඳුනාගැනීමේ ක්‍රමවේද දියුණු කිරීමයි.

• ඔත්තු බැලීමේ චෝදනා: චීන බලධාරීන් විසින් ඔහුව 100 වතාවකට වඩා ප්‍රශ්න කර ඇති අතර, 2025 මැයි මාසයේදී ඔහුට එරෙහිව නිල වශයෙන් ඔත්තු බැලීමේ චෝදනා ගොනු කර ඇතත් මෙතෙක් නඩු විභාගයක් පවත්වා නොමැත. චීන නීතියට අනුව ඔත්තු බැලීමේ චෝදනාවලට ජීවිතාන්තය දක්වා සිරදඬුවම් හෝ මරණ දඬුවම පවා හිමිවිය හැක.

• “වැරදි සහගත රඳවා ගැනීමක්” (Wrongfully Detained): 2026 මාර්තු මාසයේදී අමෙරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් මාර්කෝ රුබියෝ (Marco Rubio) විසින් ආචාර්ය චෙන් ව “වැරදි සහගත ලෙස රඳවාගෙන සිටින” පුද්ගලයෙකු ලෙස නිල වශයෙන් නම් කරන ලදී. ඒ අනුව ඔහුගේ නිදහස ලබා ගැනීම අමෙරිකානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අංශවල ප්‍රධානතම කාර්යයක් බවට පත්ව ඇත.

• ට්‍රම්ප් සහ ෂී ජින්පින් සාකච්ඡා: අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් 2026 මැයි මාසයේදී බීජිං නුවරදී පැවති හමුවකදී චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් වෙත සෘජුවම මෙම කරුණ ඉදිරිපත් කර ඔහුගේ නිදහස ඉල්ලා සිටි බව ද වාර්තා වේ.

පවුලේ සාමාජිකයන් සහ ප්‍රාණඇපකරුවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සංවිධාන (Hostage Advocates) පවසන්නේ ආචාර්ය චෙන් කිසි දිනෙක අමෙරිකානු රජයේ රහස්‍ය තොරතුරු (security clearance) පරිශීලනය කර නොමැති අතර ඔහුගේ පර්යේෂණ සියල්ල විවෘත සහ පොදු දත්ත මත පදනම් වූ ඒවා බවයි.

කෙසේ වෙතත්, විශ්ලේෂකයින් සැක කරන්නේ, භූගතව සිදුකෙරෙන රහසිගත න්‍යෂ්ටික පරීක්ෂණ හඳුනාගැනීම සඳහා අමෙරිකාව සතු තාක්ෂණික ක්‍රමවේද පිළිබඳව තොරතුරු ලබාගැනීමට චීන බුද්ධි අංශ විසින් ඔහුව මෙලෙස ප්‍රශ්න කරනවා විය හැකි බවයි.