ඉතිහාසය පුරාම ඇතැම් පුද්ගලයන් මතකයේ රැඳෙන්නේ ඔවුන් දැරූ තනතුරු හෝ බලය නිසා නොව, ඔවුන්ගේ ජීවිතයෙන් ප්රකාශ වූ වටිනාකම් නිසාය. එවැනි චරිත අතර සෙයිද් අලි ඛාමේනෙයි විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. ඔහුගේ ජීවිතය සරලත්වය, ආධ්යාත්මිකත්වය, දැනුම, ඉවසීම සහ වගකීම යන අගයන් සමඟ බැඳුණු දිගු ගමනකි. ලෝකයේ විවිධ ජනතාව ඔහු පිළිබඳ විවිධ අදහස් දරන නමුත්, දැනුම, සදාචාරය සහ ආධ්යාත්මික වටිනාකම් පිළිබඳ ඔහුගේ කැපවීම බොහෝ දෙනාගේ ගෞරවයට ලක්ව තිබේ.
1939 වසරේ ඉරානයේ මෂ්හද් නගරයේ උපත ලැබූ සෙයිද් අලි ඛාමේනෙයි සරල හා ආගමික පසුබිමක් තුළ හැදී වැඩුණි. ඔහුගේ පියා ආගමික විද්වතෙකු වූ අතර, පවුලේ ජීවිතය ගොඩනැගී තිබුණේ ධනය මත නොව, ආගමික හා සදාචාරාත්මක වටිනාකම් මතය. කුඩා අවධියේ සිටම ඔහු දැනුමට දැඩි ඇල්මක් දැක්වූ අතර, අල් කුර්ආනය, හදීස්, අරාබි භාෂාව, ඉස්ලාමීය නීතිය සහ ඉතිහාසය අධ්යයනය කළේය. ඔහු විශ්වාස කළේ දැනුම යනු තොරතුරු එකතු කිරීමක් පමණක් නොව, මිනිසාගේ හදවත පිරිසිදු කර සමාජය යහපත් කරන බලවේගයක් බවයි.
ඔහුගේ ජීවිතයේ මූලික පදනම වූයේ ආධ්යාත්මිකත්වයයි. ඔහුට ආගම යනු චාරිත්රවලට සීමා වූ දෙයක් නොව, ජීවිතයේ සෑම අංශයකටම මඟපෙන්වන ආලෝකයකි. ඔහු නිරන්තරයෙන් හදවතේ පවිත්රතාව, ආත්ම පරීක්ෂාව, ප්රාර්ථනාව සහ දෙවියන් වහන්සේ සිහි කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කළේය. ඔහුගේ ආධාරකරුවන්ට අනුව, සරල ජීවන රටාව, විනය සහ ආත්මික කැපවීම ඔහුගේ පෞරුෂයේ කැපී පෙනෙන ලක්ෂණ විය.
සෙයිද් අලි ඛාමේනෙයි පර්සියානු සාහිත්යය හා කාව්යය කෙරෙහි ද දැඩි ඇල්මක් දැක්වීය. හෆීස්, සාදී සහ රූමි වැනි මහා කවීන්ගේ කෘති ඔහුගේ ප්රියතම සාහිත්ය කෘති අතර විය. ලේඛකයෙකු, කවියෙකු සහ පරිවර්තකයෙකු ලෙස ඔහු වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර, An Outline of Islamic Thought in the Quran, A 250-Year-Old Person සහ Kanevadeh වැනි කෘති අදත් වැදගත් බුද්ධිමය කෘති ලෙස සැලකේ.
ජීවිතයේ බොහෝ අභියෝගවලට මුහුණ දුන් ඔහු, ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවයට පෙර කිහිප වරක් සිරගත වුවද, තම විශ්වාසයන් අත්හැරියේ නැත. විප්ලවයෙන් පසු ඔහු ඉරානයේ ජනාධිපතිවරයා ලෙසත්, 1989 වසරේ සිට උත්තරීතර නායකයා ලෙසත් සේවය කළේය. ඔහුගේ අනුගාමිකයන් විශේෂයෙන් අගය කරන්නේ ස්වයං විශ්වාසය, ස්වාධීනත්වය, දැනුම සහ සදාචාරාත්මක වටිනාකම් පිළිබඳ ඔහු දැක්වූ අවධානයයි.
සෙයිද් අලි ඛාමේනෙයිගේ ජීවිතයෙන් අපට ඉගෙන ගත හැකි වැදගත් පාඩම් කිහිපයක් තිබේ. සරලත්වය මිනිසා උසස් කරයි; දැනුම සමාජයේ ප්රගතියේ පදනම වේ. ආධ්යාත්මිකත්වය අභ්යන්තර ශක්තිය ගොඩනඟයි. ඉවසීම හා ස්ථාවරභාවය සාර්ථකත්වයට අත්යවශ්ය වේ. බලය යනු වරප්රසාදයක් නොව වගකීමකි.
බොහෝ දෙනාගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන්, සෙයිද් අලි ඛාමේනෙයිගේ උරුමය දේශපාලන ජයග්රහණවලින් පමණක් මැනිය නොහැක. ඔහු දැනුම, ආධ්යාත්මිකත්වය, සදාචාරය සහ මනුෂ්ය සේවය එකට බැඳගත් විද්වතෙකු, ලේඛකයෙකු සහ නායකයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ. ඔහුගේ ජීවිතය සහ චින්තනය අදත් ලොව පුරා බොහෝ දෙනාට ආභාෂය ලබා දෙමින් පවතී.
ඉරාන සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය
ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජ තානාපති කාර්යාලය, ශ්රී ලංකාව