නිවැරදිභාවය, වෘත්තීයභාවය සහ බලයේ සීමාවන්
ක්ෂේත්‍රයේ මෙන්ම මූලස්ථාන මට්ටමින් ද ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි සහ බුද්ධි මෙහෙයුම්වල නායකත්වය දැරීම ඇතුළුව දශක හතරකට ආසන්න කාලයක් නීතිය බලාත්මක කිරීමේ ක්ෂේත්‍රයේ නිරත වූ හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් නිලධාරියෙකු ලෙස, සංවිධානාත්මක අපරාධ ජාල සහ ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය මම සෘජුවම අත්දැක ඇත්තෙමි. ක්ෂේත්‍රය තුළ, විශ්වාසදායක බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම, තොරතුරු සපයන්නන් ආරක්ෂා කිරීම, විවිධ ආයතන සමඟ සම්බන්ධීකරණය වීම සහ සැසුම්ගත ප්‍රහාරයක් හෝ ප්‍රධාන අපරාධයක් සිදුවීමට පෙර ක්‍රියාත්මක වීම සම්බන්ධයෙන් දෛනිකව මුහුණ දීමට සිදු වූ අභියෝග අපි දැක ඇත්තෙමු. ක්ෂේත්‍රයෙන් බැහැරව, සැළසුම් කාමරවල සහ ලිපිගොනු අතර මුහුණ දුන් අභියෝග වෙනස් වුවද එක හා සමානව බරපතල විය: අසම්පූර්ණ තොරතුරු, හදිසි ක්‍රියාමාර්ග ප්‍රමාද කළ හැකි නීතිමය සීමාවන්, එක් කුඩා වරදකින් මහජන විශ්වාසය බිඳවැටීමට හෝ ජීවිත අනතුරේ වැටීමට ඇති නිරන්තර අවදානම සහ නීතියේ රාමුව තුළ සිටිමින් ප්‍රතිඵල පෙන්වීමට ඇති පීඩනය ඒ අතර විය.
ආරක්ෂක කටයුතු කිසිවිටෙකත් සරල නැති බව එම වසර කිහිපය මට කියා දුන්නේය. ඒ සඳහා සඵලදායී බලතල මෙන්ම, ඒවා නිවැරදිව භාවිතා කරන්නේ කෙසේදැයි දන්නා විනයගරුක, වෘත්තීය නිලධාරීන් ද අවශ්‍ය වේ. සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත සහ දැනට සාකච්ඡා වෙමින් පවතින සසුදැයි නව පියවර දෙස මා බලන ආකාරය හැඩගස්වන්නේ එම අත්දැකීම් මගිනි. සමාජය වෙනස් වන අතර, ඒවා මුහුණ දෙන තර්ජන ද ඒ සමඟ වෙනස් වේ. අතීත දශකවලට වඩා අද වන විට සංවිධානාත්මක අපරාධ වඩාත් ජාලගත, චලනය වන සහ සංකීර්ණ වී ඇත. තනි පුද්ගල වරදකරුවන් සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ලියැවුණු සාමාන්‍ය නීතිවලට, කාලයක් පුරා සැලසුම් කරන, දේශසීමා හරහා මුදල් හුවමාරු කරන, සාක්ෂිකරුවන්ට තර්ජනය කරන සහ අත්අඩංගුවට පත්වන සාමාජිකයින් වෙනුවට අලුත් අය ආදේශ කරන කණ්ඩායම් සමඟ කටයුතු කිරීම දුෂ්කර ය. එබැවින් 2006 දී ශ්‍රී ලංකාව අපරානුමත කරන ලද, ජාත්‍යන්තර සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියට (United Nations Convention against Transnational Organised Crime) බලපැවැත්ම ලබා දෙන විශේෂිත නීතියක් යෝජනා වීම සාධාරණ ප්‍රතිචාරයකි.
නව නීති හඳුන්වා දෙනු ලබන්නේ ජනතාවගේ යහපත සහ ජාතික ආරක්ෂාව උදෙසා ය. ඒවා සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ගේ නිදහස උදුරා ගැනීමට මිස වෙනකකට නියමිත ඒවා නොවේ. එමෙන්ම, නීතියක් පිටුපස ඇති අරමුණ තරමටම එය ලියා ඇති ආකාරය ද වැදගත් වේ. භාෂාව ඉතා පුළුල් එකක් නම්, සැබෑ අපරාධ ජාල සඳහා අදහස් කරන ලද බලතල කිසිවිටෙකත් අදහස් නොකළ අවස්ථාවන් සඳහා භාවිත වීමේ අවදානමක් පවතී. වර්තමාන පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් මතුවෙමින් පවතින ප්‍රධාන කනස්සල්ල එය වන අතර, එය බැහැර නොකර අවධානයෙන් සැලකිය යුතු කරුණකි.
සෑම සමාජයක්ම වර්ධනය වන විට නව ගැටලුවලට මුහුණ දෙයි. 2026 ඔක්තෝබර් මුලදී ගැසට් කරන ලද සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත රජය විසින් හඳුන්වා දී ඇත්තේ එබැවිනි. මෙම පනත් කෙටුම්පත මගින් 2006 දී ශ්‍රී ලංකාව අපරානුමත කළ ජාත්‍යන්තර සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියට ක්‍රියාකාරී බලයක් ලබා දීමට අපේක්ෂා කෙරේ. ත්‍රස්තවාදය සහ සසුදැයි බරපතල තර්ජන සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීම සඳහා ඊට අදාළ සසුදැයි පියවරයන් ද සාකච්ඡා වෙමින් පවතී. එහි මූලික අදහස නිවැරදි ය: නීතිය යනු කාලයේ අභියෝග සමඟ ඉදිරියට යා යුත්තකි.
විශේෂ නීතියක් අවශ්‍ය යැයි සැලකෙන්නේ ඇයි?
සංවිධානාත්මක අපරාධ යනු සාමාන්‍ය අපරාධ නොවේ. ජාත්‍යන්තර අත්දැකීම් පෙන්වා දෙන්නේ රටවලට පැහැදිලි අර්ථකථන, මූල්‍යමය තොරතුරු විමර්ශනය කිරීමේ හැකියාව, පාලිත බෙදාහැරීම් (controlled deliveries) සහ රහස්‍ය මෙහෙයුම් (undercover work) සඳහා බලතල මෙන්ම වෙනත් රටවල් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමේ හැකියාව අවශ්‍ය වන බවයි. මෙම පනත් කෙටුම්පත මගින් මෙම මෙවලම් කිහිපයක් ලබා දීමට උත්සාහ කරයි. සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායම් වැළැක්වීම සහ මර්දනය කිරීම, බරපතල අපරාධ විමර්ශනය සහ නඩු පැවරීමට පහසුකම් සැලසීම, ජාතික හා ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එවැනි කණ්ඩායම්වලින් සිදුවන හානියෙන් මහජනතාව ආරක්ෂා කිරීම එහි සඳහන් අරමුණු අතර වේ. මෙම අරමුණු නීත්‍යානුකූලව ඉටු කරගත් විට සාමාන්‍ය ජනතාවට ඉන් සෙතක් සැලසේ. වීදි වඩාත් ආරක්ෂිත වේ, කප්පම් ගැනීම් හෝ නීති විරෝධී වෙළඳාමෙන් වෙළඳපොළට වන හානිය අඩු වේ, සහ අධිකරණ පද්ධතිය කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය වැඩි දියුණු විය හැක.
පැරණි ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතේ තිබූ පුළුල් හා සමහර විට අස්පර්ශනීය ප්‍රතිපාදන මෙන් නොව, සංවිධානාත්මක අපරාධ කටයුතු පමණක් ඉලක්ක කරගත් නිවැරදි අර්ථකථන මෙම නීතියට ඇතුළත් වන බව රජය පවසා ඇත. එම පොරොන්දුව වැදගත් ය. එහි පරීක්ෂණය වන්නේ ගැසට් කර ඇති කෙටුම්පත මගින් එම පොරොන්දුව සැබවින්ම ඉටු කරන්නේද යන්නයි.
පුළුල්ම ප්‍රශ්න මතු කරන අර්ථකථනය
මෙම පනත් කෙටුම්පත මගින් “සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායමක්” යන්න අර්ථකථනය කරන්නේ යම් කාල පරිච්ඡේදයක් තිස්සේ පවතින, මූල්‍යමය හෝ වෙනත් ද්‍රව්‍යමය ප්‍රතිලාභයක් ලබා ගැනීමේ අරමුණින් එකක් හෝ කිහිපයක් බරපතල අපරාධ සිදු කිරීමට එක්ව ක්‍රියා කරන පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුගෙන් හෝ ඊට වැඩි ගණනකින් සමන්විත ව්‍යුහගත කණ්ඩායමක් ලෙසය. “ව්‍යුහගත කණ්ඩායමක්” යන්න පැහැදිලි කර ඇත්තේ අපරාධයක් සිදු කිරීම සඳහා ක්ෂණිකව සෑදුණු එකක් නොවන, සහ විධිමත් භූමිකාවන්, අඛණ්ඩ සාමාජිකත්වය හෝ දියුණු ව්‍යුහයක් අවශ්‍ය නොවන කණ්ඩායමක් ලෙසයි. “බරපතල අපරාධ” යන්නට වසර හතරක සිරදඬුවමකට හෝ ඊට වැඩි කාලයකට යටත් වන ඕනෑම වරදක් සහ පළමු උපලේඛනයේ ඇති පවතින නීති ගණනාවකින් ලබාගත් දීර්ඝ වරදවල් ලැයිස්තුවක් ඇතුළත් වේ.
මෙම අර්ථකථනය සිතාමතාම පුළුල් ලෙස සකස් කර ඇත. ඇඳුම් විලාසිතාව, අතින් දක්වන සංඥා, භාෂාව හෝ පච්ච (tattoos) වැනි කරුණු සලකා බලනු ලබන්නේ දන්නා සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයන් විසින් ඒවා භාවිතා කරන විට පමණක් බවත්, මෙම ප්‍රතිපාදනය වෙනත් රටවල භාවිතා වන ආකෘතිවලින් ලබාගත් එකක් බවත් අධිකරණ අමාත්‍යවරයා පැහැදිලි කර ඇත. සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ඇඳුම් පැළඳුම් හෝ පච්ච කොටා ගැනීම් අපරාධයක් කිරීම එහි අරමුණ නොවන බව ඔහු පවසා ඇත. නමුත්, ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය සහ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව ඇතුළු විවේචකයින් පෙන්වා දෙන්නේ එහි සීමාව ඉතා අඩු බවයි: පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු වීම, විධිමත් ව්‍යුහයක් අවශ්‍ය නොවීම සහ “බරපතල අපරාධයක්” ලෙස සැලකෙන දේ පිළිබඳ ඉතා පුළුල් ලැයිස්තුවක් පැවතීමයි. සාමාන්‍ය ව්‍යාපාරික, සමාජීය ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදෙන කණ්ඩායම්, හෝ සමහර සාමූහික ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදෙන කණ්ඩායම් පවා විමර්ශකයින් ඔවුන්ගේ අරමුණ සම්බන්ධයෙන් යම් නිගමනයකට පැමිණියහොත් මෙම අර්ථකථනයට හසුවිය හැකි බවට ඔවුන් බිය පළ කරති.
වර්ජන, විරෝධතා සහ අරගල සම්බන්ධයෙන් ද මීට අදාළ සංවාද මතුවී ඇත. අලුතින් හඳුන්වා දුන් හෝ යෝජිත නීති යටතේ ආර්ථිකයට හානි කරන ක්‍රියා සංවිධානාත්මක අපරාධ හෝ ත්‍රස්තවාදය ලෙස සැලකිය හැකිද යන්න පිළිබඳව ද ප්‍රශ්න මතු වෙමින් පවතී. මේවා නිකන්ම නිකන් බියවීම් නොවේ. විශේෂ බලතල — දීර්ඝ කාලීන රඳවා තබා ගැනීම්, සීමිත ඇප, වෙනස් සාක්ෂි නීති රීති — පුළුල් අර්ථකථනයකට සම්බන්ධ වූ විට, නීතියේ ප්‍රායෝගික බලපෑම පුළුල් වේ. ඊට නිසි ප්‍රතිචාරය විය යුත්තේ සෑම නව නීතියක්ම ජනතාවට එරෙහි යැයි උපකල්පනය කිරීම නොව, නීත්‍යානුකූල විරෝධතා, වෘත්තීය සමිති ක්‍රියාමාර්ග හෝ සාමාන්‍ය ආර්ථික ආරවුල් ඊට හසු නොවන පරිදි, සැබෑ සංවිධානාත්මක අපරාධ ජාලයන් පමණක් ඉලක්ක වන සේ අර්ථකථන දැඩි ලෙස සකස් කරන ලෙස බලපෑම් කිරීමයි. දුර්වල ලෙස කෙටුම්පත් කර ඇති දේ සංශෝධනය කළ හැකිය, සංශෝධනය කළ යුතුය. නව නීති හඳුන්වා දීම මූලික මානව හිමිකම්වලට බාධාවක් වීමට ඉඩ තැබිය නොහැක.
සැලකිල්ලට ලක්ව ඇති සසුදැයි ප්‍රතිපාදන
තවත් වගන්ති කිහිපයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු වී ඇත. බරපතල අපරාධයකට සම්බන්ධ හෝ ඊට අදාළ පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන් වරකට මාස දෙකක් දක්වා වූ කාලයකට, වසරක් දක්වා වූ මුළු කාලයක් සඳහා රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග නිකුත් කිරීමට අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාට මෙම පනත් කෙටුම්පත මගින් ඉඩ ලබාදේ. මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකු හමුවට ඉදිරිපත් කිරීම ප්‍රමාද විය හැකි අතර, සාමාන්‍ය පටිපාටියට වඩා ඇප ලබා දීම සීමා වේ. සහකාර පොලිස් අධිකාරී හෝ ඊට ඉහළ ශ්‍රේණියක පොලිස් නිලධාරියෙකුට කරනු ලබන පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස පිළිගත හැකි අතර, සාක්ෂි ආඥාපනතේ ඇතැම් ආරක්ෂණ ප්‍රතිපාදන ඉවත් කර ඇත. 14 වැනි වගන්තිය මගින් ප්‍රකාශනය සීමා කරයි: මෙම පනත යටතේ බරපතල අපරාධයකට ගොදුරු වූ අයෙකුගේ නම හෝ අනන්‍යතාවය ප්‍රකාශයට පත් කිරීම (සීමිත ව්‍යතිරේක සහිතව) වරදක් වන අතර, අධිකරණයේ පූර්ව අවසරයකින් තොරව පනත යටතේ වන අධිකරණ කටයුතුවලට අදාළ කිසිදු කරුණක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ද වරදකි. අවස්ථා දෙකේදීම උපරිම දඬුවම වසර දෙකක සිරදඬුවමක්, දඩයක් හෝ දෙකම වේ.
විපතට පත් වූවන් ආරක්ෂා කිරීම නීත්‍යානුකූල අරමුණකි. විමර්ශනවල විනිවිදභාවය හා ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ද එසේමය. නමුත් විවෘත අධිකරණ කටයුතු වාර්තා කිරීමට පෙර අධිකරණයේ පූර්ව අවසරය ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය වීම සාමාන්‍ය තත්ත්වය ආපසු හරවන අතර, අධිකරණයේදී මතුවන වධහිංසා චෝදනා ඇතුළුව මහජන උනන්දුවක් සහිත කරුණු පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කිරීමට කැමති මාධ්‍යවේදීන්ට අවදානමක් ඇති කරයි. මෙම සීමා කිරීම් මගින් වාර්තාකරණය අඩපණ කළ හැකි බව මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ මාධ්‍ය කණ්ඩායම් පවසා ඇත. දීර්ඝ කාලීන පොලිස් අත්අඩංගුවේ තබා ගැනීම සහ පොලිසිය හමුවේ කෙරෙන පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස පිළිගැනීම අතීතයේ දී අත්අඩංගුවේ පසුවන්නන්ට සිදුවන වධහිංසාවලට හේතු වූ බව එම සංවිධානම පෙන්වා දී ඇත. හෝමාගමදී තරුණයෙකු පොලිස් අත්අඩංගුවේ සිටියදී මියයාම සහ ඊට පසුව පොලිසිය, අධිකරණය සහ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව මගින් සිදු කළ පරීක්ෂණ ඇතුළු මෑතකාලීන සිදුවීම්වලින් පෙනී යන්නේ නොමනා හැසිරීම් පිළිබඳ අවදානම අතීතයට පමණක් සීමා වූවක් නොවන බවයි. ඒ අතරම, එවැනි සෑම සිදුවීමක්ම පොලිසිය කෙරෙහි තවදුරටත් අමතර බලයක් තැබිය නොහැකි බවට සාක්ෂියක් ලෙස සැලකීම සාධාරණ ද නැත, ප්‍රයෝජනවත් ද නැත. නිර්මාණාත්මක ප්‍රශ්නය වන්නේ, බලතල පුළුල් කරන්නේ නම්, ඒවා භාවිතා කරන්නේ නිසි නිපුණතාවය, අධීක්ෂණය සහ වගවීමේ පද්ධති ඇති නිලධාරීන් පමණක් බව තහවුරු කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.
අවදානම් කළමනාකරණ කෝණයකින් ප්‍රශ්නය දෙස බැලීම
මෙම සංවාදය වඩාත් හොඳින් වටහාගත හැක්කේ සමතුලිතව පවත්වා ගත යුතු කරුණු තුනකින් සමන්විත අවදානම් කළමනාකරණ පද්ධතියක් ලෙස ය: සංවිධානාත්මක අපරාධ සහ ඊට අදාළ තර්ජනවලට මුහුණ දීමේ ප්‍රතිපත්තිමය අවශ්‍යතාවය, රජයට යා හැකි සීමාවන් නියම කරන මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන්, සහ නීතිය නිරවද්‍යතාවයෙන් හා සංයමයෙන් යුතුව ක්‍රියාත්මක කිරීමට නීතිය බලාත්මක කිරීමේ ආයතනවලට ඇති සැබෑ ධාරිතාවය. මෙම කරුණු තුනෙන් එකක් හෝ නොසලකා හැරියහොත් එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ අරක්ෂිතභාවය හෝ අසාධාරණයයි.
නව නීති හඳුන්වා දෙන්නේ ජනතාව උදෙසා ය. ඒවා වෙනස් වන අභියෝගවලට දෙන පිළිතුරකි. නීති යාවත්කාලීන කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන සමාජ අවදානමට ලක් වේ. නමුත් වෘත්තීය ප්‍රමිතීන් වෙනුවෙන් ආයෝජනය නොකර බලතල පමණක් පුළුල් කරන සමාජ ද අවමානයට සහ මහජන විශ්වාසය බිඳවැටීමට ලක් වේ. මෙම කර්තව්‍යයන් දෙකම එකට ඉදිරියට යා යුතුය.
අවශ්‍ය සමාන්තර ක්‍රියාමාර්ග මොනවාද?
පළමුව, නීතිමය කෙටුම්පත අධික ලෙස පුළුල් වන හෝ ප්‍රමාණවත් තරම් ආරක්ෂණ ප්‍රතිපාදන නොමැති තැන්වලදී සංශෝධනය කළ යුතුය. සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායම් සහ බරපතල අපරාධ පිළිබඳ අර්ථකථන පටු කළ යුතු අතර, එමගින් සාමාන්‍ය සංවිධාන හෝ නීත්‍යානුකූල සාමූහික ක්‍රියාමාර්ග නොව, බරපතල, ලාභ උපයන අපරාධවල නිරත වන ව්‍යුහගත අපරාධ ජාලයන් පමණක් හසුකර ගත යුතුය. රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග වහාම සහ සඵලදායී අධිකරණ සමාලෝචනයට යටත් විය යුතුය. පොලිස් පාපොච්චාරණවලට එරෙහිව පවතින පැරණි නීතිය, සුවිශේෂී සාධාරණීකරණයකින් සහ බලපෑම් කිරීම්වලට එරෙහි දැඩි ආරක්ෂාවකින් තොරව ලිහිල් නොකළ යුතුය. මාධ්‍ය සීමා කිරීම් විපතට පත් වූවන් හෝ සංවේදී සාක්ෂි ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පමණක් සීමා විය යුතු අතර, විශේෂිත, හේතු සහිත නියෝගයක් ලබා දී නොමැති නම් විවෘත අධිකරණ වාර්තාකරණය සාමාන්‍ය තත්ත්වය ලෙස පැවතිය යුතුය. මෙම වෙනස්කම් සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහි සටන දුර්වල නොකරයි; ඒවා මගින් නීතිය වඩාත් නිවැරදි වන අතර එම නිසා වඩාත් නීත්‍යානුකූල වේ.
දෙවනුව, ඕනෑම නව බලතලයකට සමාන්තරව පොලිසියේ සහ සසුදැයි විමර්ශන ආයතනවල ප්‍රගුණතාවය සහ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවිය යුතුය. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සාක්ෂි පදනම් කරගත් විමර්ශන, මූල්‍ය අපරාධ විශ්ලේෂණය, ඩිජිටල් මූලාශ්‍ර පරීක්ෂාව, පුද්ගල තොරතුරු මූලාශ්‍ර හැසිරවීම සහ ජාත්‍යන්තර නීතිමය ආධාර පිළිබඳ පද්ධතිගත පුහුණුවක් ලබා දීමයි. පැහැදිලි සම්මත මෙහෙයුම් පටිපාටි (SOPs), කාර්යක්ෂම දෛනික අධීක්ෂණය සහ ප්‍රශ්න කිරීම් නිරන්තරයෙන් පටිගත කිරීම (recording) ඊට ඇතුළත් වේ. ලබාගත් රඳවා තබා ගැනීම් හෝ පාපොච්චාරණ ගණන නෙවෙයි, නීත්‍යානුකූල, වෘත්තීය ප්‍රතිඵල අගය කරන කාර්ය සාධන මිනුම් තිබිය යුතුය. පොලිස් භාරයේ සිටින පුද්ගලයන්ගේ ගෞරවය සහ ආරක්ෂාව පුද්ගලික රුචිකත්වයට අතහැර නොදමන ලෙස රඳවා තබා ගැනීමේ භෞතික හා තාක්ෂණික තත්ත්වයන් වැඩිදියුණු කිරීම ද මෙයට ඇතුළත් වේ. නිසි ලෙස පුහුණුව ලැබූ සහ නිසි පහසුකම් සහිත නිලධාරීන් කෙටි මාර්ගවලට යොමු වීමේ ඉඩකඩ අඩුය. බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම හඳුනාගෙන ඊට දඬුවම් දෙන බව ඔවුන් දන්නා විට, නීතියට අනුකූල වීමට ඔවුන් පෙළඹේ.
තෙවනුව, වගවීමේ පද්ධති සක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. සැකකරුවන්ට සැලකීම පිළිබඳ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ මාර්ගෝපදේශ, මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ගේ භූමිකාව, අභ්‍යන්තර විනය ක්‍රියාමාර්ග සහ අත්අඩංගුවේදී සිදුවන නොමනා හැසිරීම් සඳහා අපරාධ වගකීමේ හැකියාව යන සියල්ල අතීතයට වඩා නිශ්චිතව ක්‍රියාත්මක විය යුතුය. ස්වාධීන අධීක්ෂණය යනු කාර්යක්ෂම පොලිස් සේවයට බාධාවක් නොවේ; එය බලවත් බලතල පිළිගැනීමට මහජනතාවට ඉඩ සලසන පූර්ව කොන්දේසියකි.
නිගමනය
සංවිධානාත්මක අපරාධවල වර්ධනය වන අභියෝගයට මුහුණ දිය හැකි නීති ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වේ. එම නීති මගින් මහජනතාව ආරක්ෂා කළ යුතු අතර ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කළ යුතුය. ඒවා මූලික අයිතිවාසිකම්වලට බාධා නොකළ යුතු අතර, සාමාන්‍ය පුරවැසියන්, විරෝධතාකරුවන්, කම්කරුවන් හෝ මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහිව භාවිතා කළ හැකි තරම් පුළුල් ලෙස ලියැවුණු ඒවා නොවිය යුතුය. වත්මන් කෙටුම්පත්වල ඇති අඩුපාඩු විවෘත සංවාදයක් හරහා සංශෝධනය කළ යුතුය. ඒ අතරම, නීති සම්පාදකයින් සහ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් නව නීති ක්‍රියාත්මක කරන නිලධාරීන්ගේ කාර්යක්ෂමතාව, ප්‍රගුණතාවය සහ එතිකානුකූල ප්‍රමිතීන් ඉහළ නැංවීම සඳහා සමාන්තර වැඩසටහන් හඳුන්වා දිය යුතුය. කෙටුම්පත් කර ඇති නීතියෙන් අපේක්ෂිත අරමුණ ඉටු විය හැක්කේ එවිට පමණි. මෙය ආරක්ෂාව සහ අයිතිවාසිකම් අතර තේරීමක් නොවේ. මෙය අවදානම් කළමනාකරණයේ ප්‍රායෝගික අභ්‍යාසයකි: පැහැදිලි ප්‍රතිපත්තියක්, දැඩි මානව හිමිකම් සීමාවන්, සහ පුහුණුව ලැබූ, අධීක්ෂණය වන සහ වගකියනු ලබන බලධාරීන් ඊට අයත් වේ. සමාජය දියුණු වේ. ඒවා පාලනය කරන නීති ද දියුණු විය යුතුය, නමුත් සෑම විටම රාජ්‍යයේ බලතලවලට වඩා ජනතාව මධ්‍යයේ තබා ගනිමින් එය සිදුවිය යුතුය.
(මෙම විශ්ලේෂණය ජාතික ආරක්ෂාව, ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සහ මහජන ආරක්ෂාව උදෙසා ඉදිරිපත් කරනු ලබයි)
ලේඛකයා යනු විශ්‍රාමික ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරීවරයෙකු, රාජ්‍ය බුද්ධි සේවයේ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි අංශයේ හිටපු ප්‍රධානියා, ශ්‍රී ලංකා වක්ෆ් මණ්ඩලයේ හිටපු සාමාජිකයෙකු සහ “Security Beyond Enforcement: Practical Approaches for a Safer Nation (2026)” කෘතියේ කර්තෘවරයා වේ.
විද්‍යුත් තැපෑල – mahildole54@gmail.com