ශ්‍රී ලංකාව තුළ මත්ද්‍රව්‍ය මර්දනය සඳහා වන මෙහෙයුම් සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් පෙර නොවූ විරූ ලෙස ඉහළ ගොස් තිබුණද, ඇබ්බැහි වූවන් පුනරුත්ථාපනය කිරීමේ සැබෑ පද්ධතියේ පවතින බරපතල අඩුපාඩු හේතුවෙන් සමස්ත බන්ධනාගාර පද්ධතියම දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇති බව රීසා යෙහියා (Riza Yehiya) මහතා විසින් ප්‍රකාශිත නවතම විශ්ලේෂණාත්මක වාර්තාවක් පෙන්වා දෙයි.
මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වූවන්ට දඬුවම් කිරීමෙන් පමණක් මෙම ව්‍යසනය පාලනය කළ හැකිද යන්න පිළිබඳව රටක් ලෙස නැවත සිතා බැලීමට කාලය එළඹ ඇති බව එම වාර්තාව අවධාරණය කරයි.
දැවැන්ත පරස්පරතාවයක්: දත්ත පෙන්වා දෙන ඇත්ත
2025 වසරේදී පොලිසිය විසින් මත්ද්‍රව්‍ය වැටලීම් 164,785ක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී මත්ද්‍රව්‍ය කිලෝග්‍රෑම් 17,647ක් සහ මත්පෙති මිලියන 3.5කට වැඩි ප්‍රමාණයක් අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත. මත්ද්‍රව්‍ය චෝදනා සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයින් 164,000කට වැඩි පිරිසක් අත්අඩංගුවට ගෙන ඇති අතර, ජනවාරි සිට ඔක්තෝබර් දක්වා කාලය තුළ අධිකරණ හමුවේ නඩු 187,872ක් ගොනු කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම දැවැන්ත අත්අඩංගුවට ගැනීම් හමුවේ ප්‍රතිකාර සහ පුනරුත්ථාපනය සඳහා යොමු වී ඇත්තේ ඉතා අඩු පිරිසකි:
-
සම්පූර්ණ ප්‍රතිකාර ලැබූ සංඛ්‍යාව: සියලුම ප්‍රතිකාර මධ්‍යස්ථාන හරහා යොමු වී ඇත්තේ පුද්ගලයන් 6,030ක් පමණි.
-
හිස්ව පවතින පුනරුත්ථාපන ඉඩකඩ: පුනරුත්ථාපන කාර්යාංශය (Bureau of Rehabilitation) සතු විශේෂිත මධ්‍යස්ථාන තුනෙහි පුද්ගලයින් 1,120 දෙනෙකුට පහසුකම් ඇතත්, 2025 අගභාගය වන විට ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියේ 625 දෙනෙකු පමණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ස්ථාන 511ක් හිස්ව පැවැතිණි.
බිඳවැටීමේ අද්දර පවතින බන්ධනාගාර පද්ධතිය
රඳවා තබාගත හැක්කේ 12,000ක පමණ පිරිසක් වන බන්ධනාගාර 36 තුළ මේ වන විට 34,000කට ආසන්න රඳවාගන්නන් පිරිසක් සිටිති.
-
මත්ද්‍රව්‍ය චෝදනා: සමස්ත බන්ධනාගාර ජනගහනයෙන් 60%-65%ක්ම මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ වැරදිකරුවන් හෝ සැකකරුවන් වේ. (ලෝක මට්ටමේ සාමාන්‍යය 20%කි).
-
රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීමේ ප්‍රමාදය: අත්අඩංගුවට ගත් 34,000න් වරදකරුවන් වී ඇත්තේ 10,000ක් පමණි. රජයේ රස පරීක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා ප්‍රමාද වීම නිසා සැකකරුවන්ට වසරක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් රක්ෂිත බන්ධනාගාරයේ පසුවීමට සිදුවේ.
-
ආර්ථික බර: එක් රැඳවියෙකුගේ ආහාර සහ මූලික අවශ්‍යතා සඳහා දිනකට රුපියල් 1,000ක් පමණ වැයවන අතර, රැඳවියෙකු වෙනුවෙන් වසරකට දැරීමට සිදුවන පිරිවැය රුපියල් 395,551 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.
විසඳුම් සහ ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා
පවත්නා සංකීර්ණ තත්ත්වයෙන් මිදීම සඳහා යෝජනා කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇත:
-
ජාවාරම්කරුවන් සහ ඇබ්බැහි වූවන් වෙන්කර හඳුනාගැනීම: සංවිධානාත්මක ජාවාරම්කරුවන්ට දැඩි දඬුවම් දිය යුතු අතර, කුඩා ප්‍රමාණවලින් මත්ද්‍රව්‍ය ළඟ තබාගන්නා ඇබ්බැහි වූවන් සඳහා බන්ධනාගාරගත කිරීමට ලක් නොකර අධිකරණ අධීක්ෂණය යටතේ විශේෂිත මත්ද්‍රව්‍ය අධිකරණ (Drug Courts) හරහා පුනරුත්ථාපනයට යොමු කළ යුතුය.
-
උපදේශන ක්ෂේත්‍රය වෘත්තීය මට්ටමකට ගැනීම: උපදේශකයින් (Counsellors) සඳහා ජාතික මට්ටමේ නියාමනයක් නොමැති අතර, ඒ සඳහා “ජාතික උපදේශන පිළිගැනීමේ කවුන්සිලයක්” (National Counselling Accreditation Council) පිහිටුවිය යුතුය.
-
පවුල සහ ආගමික මධ්‍යස්ථාන සම්බන්ධ කරගැනීම: ගම් මට්ටමින් පවතින මහජන ආරක්ෂක කමිටු 14,019 සහ පන්සල්, පල්ලි, කෝවිල් වැනි ආගමික ස්ථාන මුල්කරගනිමින් මත්ද්‍රව්‍ය වළක්වාගැනීමේ ජාලයක් සකස් කිරීම.
-
පුනරුත්ථාපනයෙන් පසු රැකියා: NAITA සහ වෘත්තීය පුහුණු අධිකාරිය සමඟ එක්ව පුනරුත්ථාපනය වන අයට ජීවනෝපාය සහ රැකියා පහසුකම් සලසා දීම.
තවද, කොළඹ, මහනුවර සහ ගාල්ල යන ප්‍රදේශවල විශේෂිත මත්ද්‍රව්‍ය අධිකරණ නියමු ව්‍යාපෘති ලෙස ඇරඹීම ඇතුළු වසර තුනක ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කිරීම හරහා මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වූවන් සිරගත කරනු වෙනුවට ඔවුන්ව සුවපත් කර සමාජගත කළ හැකි බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.