කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ කිතුල්ගල, මන්නාකැත්ත ඇල්ල පාරිසරික පද්ධතියෙන් ශ්‍රී ලංකාවට විද්‍යාත්මකව ආවේණික වූ නව ශාක විශේෂයක් පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් විසින් සොයාගෙන තිබේ.
කූඩලු (Balsam) ශාක කුලයට අයත් මෙම නව ශාක විශේෂය විද්‍යාත්මකව Impatiens yakandawalarum ලෙස නම් කර ඇති අතර, ඊට ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් “Kithulgala Balsam” සහ සිංහල භාෂාවෙන් “කිතුල්ගල කූඩලු” යන සාමාන්‍ය නාමය තබා ඇත.
සොයාගැනීමේ පසුබිම සහ පර්යේෂණය:
-
ආරම්භය: සලානි ගුණරත්න මහත්මිය විසින් කිතුල්ගල ප්‍රදේශයේ සංචාරය අතරතුර ගන්නා ලද ඡායාරූප කිහිපයක් මෙම සොයාගැනීමට මුලපූරා ඇත.
-
හඳුනාගැනීම: පර්යේෂක පේෂල පසන් කරුණාරත්න මහතා මෙම ශාකය සහ ඊට සමානකම් දක්වන Impatiens janthina ශාකය අතර වෙනස්කම් හඳුනාගෙන, වැඩිදුර පරීක්ෂණ සඳහා පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂක භාතිය ගෝපල්ලව මහතා වෙත යොමු කර තිබේ.
-
තහවුරු කිරීම: පසුව සිදුකරන ලද ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂණවලදී මෙය මෙතෙක් විද්‍යාත්මකව හඳුනාගෙන නොතිබූ නව ශාක විශේෂයක් බව තහවුරු විය.
ශාකයේ විශේෂ ලක්ෂණ:
-
බොහෝ කූඩලු ශාකවල දක්නට ලැබෙන බටයක් වැනි “පුෂ්ප කෝරකය” (tubular spur) නොමැති වීම (ecalcarate nectary) මෙහි ප්‍රධාන වෙනස්කමයි.
-
තෙතමනය සහිත, පාසිවලින් වැසුණු ගල් පෘෂ්ඨ සහ ගස් මුල් මත වැඩෙන මෙම ශාකයේ සෙන්ටිමීටර 2 ක පමණ විශ්කම්භයකින් යුත් තද රෝස පැහැති මල් හටගනී.
මෙම නව සොයාගැනීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවෙන් වාර්තා වන කූඩලු (Impatiens) ශාක විශේෂ ගණන 28 දක්වා ඉහළ යන අතර, ඉන් විශේෂ 19 ක්ම ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වේ.
පස්දෙනෙකුගෙන් යුත් පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් සිදුකරන ලද මෙම සොයාගැනීමේ විද්‍යාත්මක වාර්තාව 2026 සැප්තැම්බර් 30 වන දින Ceylon Journal of Science සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. දුර්ලභ ශාක විශේෂ ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා මෙවැනි ස්වාභාවික පාරිසරික පද්ධති සුරැකීමේ වැදගත්කමද පර්යේෂකයෝ මෙහිදී අවධාරණය කරති.