කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ ආර්ථික විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ සම්මානිත මහාචාර්ය, පූජ්‍ය විමලරතන හිමියන් ඉස්ලාමීය සමාජ ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලික හරය වන, මුස්ලිම්වරුන් විසින් අනිවාර්යයෙන් ඉටු කළ යුතු පුණ්‍ය කර්මයක් වන සකාත් පිළිබඳව පැහැදිලි කරමින් කළ දේශනය අසා දැනුමක් ලැබීම ඉතා වැදගත් අත්දැකීමක් විය.
“ශ්‍රී ලංකාවේ ඉස්ලාමීය මූල්‍ය ක්‍රමයේ සහ දරිද්‍රතාව තුරන් කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස සකාත්” යන තේමාව යටතේ පැවැත්වූ තෙදින සම්මන්ත්‍රණය සැප්තැම්බර් 25 සිට 27 දක්වා කොළඹ රාමඩා හෝටලයේදී පැවැත්විණි. ජාත්‍යන්තර සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සම්මන්ත්‍රණය මිෂ්කාත් පර්යේෂණ ආයතනයේ අනුග්‍රහය යටතේ සංවිධානය කෙරිණි.
සකාත් යනු, කුරානයේ මුස්ලිම්වරුන් විසින් වාර්ෂිකව තම අතිරික්ත මුදල් සහ ඇතැම් දේපළවලින් දුප්පතුන් හා අවශ්‍යතා ඇති අය සඳහා ගෙවිය යුතු අනිවාර්ය පුණ්‍ය දානයක් ලෙස සඳහන් කර ඇති සංකල්පයකි. මෙහිදී අවධාරණය කළ යුතු වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, මෙම ගෙවීම ධනවතුන් විසින් දුප්පතුන්ට කරන උපකාරයක් හෝ අනුග්‍රහයක් ලෙස කිසිවිටෙක සැලකිය යුතු නොවීමයි. ඉස්ලාමීය දෘෂ්ටිකෝණයෙන්, සකාත් ලෙස ලබාදෙන දේ එය ලබන්නාට ලැබිය යුතු අයිතියක් ලෙස සැලකේ. ඉස්ලාමය දිරිමත් කරන මානුෂීයභාවය මෙයයි.
පූජ්‍ය විමලරතන හිමියන් අවධාරණය කළේ සකාත් යනු සරල පුණ්‍ය ක්‍රියාවකට වඩා බොහෝ දුරට විහිදුණු සංකල්පයක් බවයි. එය පුද්ගලයෙකු සතු සමුච්චිත වත්කම් පවිත්‍ර කිරීම සඳහා මෙන්ම, වඩාත් වැදගත් ලෙස සමාජයේ පවතින දුක් වේදනා සමනය කිරීම සඳහා සැලසුම් සහගත, අනිවාර්ය සහ පද්ධතිගත ධන හුවමාරු ක්‍රමයකි. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් ඉස්ලාමයේ මූලික ආගමික කරුණක් පිළිබඳව මෙතරම් ගැඹුරු අවබෝධයකින් කතා කිරීම බෞද්ධ කරුණාව සහ පොදු මානවත්වය පිළිබඳ ගැඹුරු ප්‍රකාශයක් විය.
සකාත් සහ ආදායම් බදු
සකාත් සහ සාම්ප්‍රදායික ආදායම් බදු අතර ඇති ප්‍රධාන වෙනසක් වන්නේ සකාත් මගින් නිෂ්ක්‍රීයව පවතින, භාවිතයට නොගන්නා ධනය ඉලක්ක කර ගැනීමයි. එහි ආර්ථික ප්‍රමුඛතාව වන්නේ මුදල් ගොඩගැසීම අධෛර්යමත් කිරීම සහ මුදල් ආර්ථිකය තුළ සංසරණය වීමට දිරිගැන්වීමයි. සාම්ප්‍රදායික බදු අය කිරීම සිදු වන්නේ බදු ගෙවන්නාගේ වාර්ෂික ආදායම මතය.
සකාත් යනු මෙම ලිපියේ විෂය පථයට වඩා පුළුල් මාතෘකාවකි. මෙහි අන්තර්ගතය අදහස් කර ඇත්තේ අධ්‍යයන හා බුද්ධිමය සාකච්ඡාවක් සඳහා පියවරක් ලෙස පමණි. අවසාන අරමුණ වන්නේ රජයේ මට්ටමේ ප්‍රතිපත්තියක් සකස් කිරීම සහ මෙම ධන සම්පතෙන් ප්‍රතිලාභ ලබාගත හැකි ව්‍යුහගත යාන්ත්‍රණයක් නිර්මාණය කිරීමයි.
කටුක යථාර්ථයන්
ශ්‍රී ලංකා රජය, මූල්‍ය ආයතන, භාණ්ඩාගාරය සහ සාර්ව ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් ඉස්ලාමය තුළ උගන්වන මෙම වටිනා ආර්ථික සංකල්පය පිළිබඳව පසුබට නොවිය යුතුය. නූතන ධනවාදී මූල්‍ය පද්ධතිය ධනවතුන් සහ දුප්පතුන් අතර පරතරය පුළුල් කිරීමට දායක වන බව පැහැදිලිය. එමගින් දැඩි ආර්ථික අසමානතාව තවදුරටත් උග්‍ර වේ. ප්‍රජා සුබසාධනය සහ ස්වභාවිකවම පවත්වාගෙන යා හැකි සංවර්ධනය කේන්ද්‍ර කරගත් ආයතනයක් වන සකාත්, මෙම අසමානතා පරතරය අවම කිරීම සඳහා විකල්ප යාන්ත්‍රණයක් ඉදිරිපත් කරයි.
අතිගරු ජනාධිපති අනුර දිසානායක මහතාගේ රජයේ එක් ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය දරිද්‍රතාවයේ දුෂ්කරතාවලින් මුදා ගැනීමයි. මෙම අරමුණ සඳහා ‘සමෘද්ධි’ සහ ‘අස්වැසුම’ වැනි වැඩසටහන් අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වෙමින් දුප්පතුන් සහ අවශ්‍යතා ඇති පිරිස් වෙත ප්‍රතිලාභ ලබා දෙයි.
එහෙත් මෙහිදී මතු වන කෝටි ගණනක ප්‍රශ්නය වන්නේ, දිගුකාලීනව දරිද්‍රතාව තුරන් කිරීමට සහ කුසගින්නට විසඳුම් ලබාදීමට මෙම වැඩසටහන් සැබවින්ම ධනාත්මක දායකත්වයක් ලබා දෙන්නේද යන්නයි. මෙම රාජ්‍ය මැදිහත්වීම ප්‍රමාණවත්ද? පිළිතුර පැහැදිලිවම ‘නැත’ යන්නයි. තව බොහෝ දේ කළ යුතුව තිබේ. අවාසනාවකට මෙන්, භාණ්ඩාගාරය මේ වන විට එහි සීමාවන් දක්වාම පීඩනයට ලක්ව ඇත. මෙයට ප්‍රධාන හේතුව සාම්ප්‍රදායික රාජ්‍ය සමාජ ආරක්ෂණ ආකෘති සම්පූර්ණයෙන්ම ජාතික අයවැය මත රඳා පැවතීමයි.
2022 මූල්‍ය අර්බුදයෙන් පසු 2026 දෙවන කාර්තුවේදී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය 4.2% දක්වා ළඟා වීම සාර්ව ආර්ථික ප්‍රකෘතියක් පෙන්නුම් කරන දිරිගන්වන සුළු කරුණකි. එහෙත් මෙම ජයග්‍රහණය පිළිබඳව සතුටු වන අතරතුර අවධානයෙන් ගිලිහී යන කරුණ වන්නේ පවතින ක්ෂුද්‍ර ආර්ථික පීඩනයන්ය.
කොළඹ පාරිභෝගික මිල දර්ශකයට (CCPI) අනුව වර්තමාන උද්ධමන අනුපාතය 8.0%ක් වන අතර, එයට ප්‍රධාන වශයෙන් බලපා ඇත්තේ 8.5%ක් වන අස්ථාවර ආහාර උද්ධමනයයි. ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිරීක්ෂණය කරන ජාතික දරිද්‍රතා සීමාව එක් පුද්ගලයෙකු සඳහා මසකට රුපියල් 17,679ක් දක්වා තියුණු ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති අතර, කොළඹදී එය රුපියල් 18,461ක් දක්වා ඉහළම අගයකට පැමිණ තිබේ [Daily FT].
ආණ්ඩුවේ පසුගාමී වක්‍ර පරිභෝජන බදු මත රඳා පැවතීම හේතුවෙන් පහළ මධ්‍යම පන්තියේ සහ දුප්පත් ජනතාවගේ තත්ත්වය තවදුරටත් පිරිහෙමින් පවතී. එමගින් ක්ෂුද්‍ර ආර්ථික උද්ධමනය ද ඉහළ යයි.
දැවැන්ත ආර්ථික අසාධාරණය
ජනාධිපති දිසානායක මහතාගේ සමානාත්මතාවාදී සහ සමාජවාදී අභිලාෂයන් ධනය සංකේන්ද්‍රණය වීම ඉලක්ක කරයි. ඔහුගේ දැක්ම වන්නේ ධනය සමානව බෙදා හැරීම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ දුරස්ථ ප්‍රදේශයක සිටින පුරවැසි පෙරේරා වෙත පවා මුදල් ගලා යාම සහතික කිරීමයි. පරමාදර්ශයක් ලෙස මෙය ප්‍රශංසනීය වුවද, අභිලාෂයන් පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. පෙනී යන ආකාරයට, මෙම පරතරය පියවා ගැනීමට හෝ එහි බලපෑම බිම් මට්ටමට ළඟා වන බව සහතික කිරීමට පැහැදිලි ක්‍රියාකාරී සැලැස්මක් හෝ නවෝත්පාදන උපායමාර්ග තවමත් හඳුනාගෙන නොමැත.
ශ්‍රී ලංකාවේ දැවැන්ත ධන පරතරය භයානක මට්ටමකට ළඟා වී තිබේ. ඇස්තමේන්තු අනුව, ඉහළම 20%ක කුටුම්භයන් සමස්ත ජාතික ආදායමෙන් 50%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පාලනය කරන අතර, දුප්පත්ම 20% ජීවත් වන්නේ 5%ක පමණ ආදායමකිනි.
ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ කුටුම්භ ආදායම් හා වියදම් සමීක්ෂණයට (HIES) අනුව, පහළම 20% කාණ්ඩයේ කුටුම්භයක සාමාන්‍ය මාසික ආදායම රුපියල් 17,572ක් පමණක් වන අතර, ඉහළම 20% කාණ්ඩයේ කුටුම්භයක සාමාන්‍ය මාසික ආදායම රුපියල් 196,289කට වඩා වැඩිය.
දුප්පතුන්ට ලබාදෙන මූල්‍ය සහන ආහාර මිල උද්ධමනය සහ ඖෂධ ඇතුළු මූලික ජීවන වියදම් ඉහළ යාම සමඟ සසඳන විට ප්‍රමාණවත් නොවේ. එවැනි ප්‍රතිලාභ වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි පුරවැසියන් වෙත ළඟා වන බව සහතික නොකර සාර්ව ආර්ථික මට්ටමේ ධනාත්මක කරුණු පමණක් අවධාරණය කිරීම නොමඟ යවන සුළුය. ජනතාවගෙන් විශාල කොටසක් කුසගින්නෙන් පෙළෙති!
සකාත් උපකාරී විය හැකියි
මෙවැනි පසුබිමක, සකාත් ආයතනය ගතික ආකාරයකින් ජාතික ආර්ථිකයට ඒකාබද්ධ කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සලකා බැලීම ප්‍රායෝගික විකල්පයකි. එමගින් අත්‍යවශ්‍ය අරමුදල් උත්පාදනය කළ හැකි අතර, එම අරමුදල් මගින් ව්‍යාපෘති සඳහා සේවය කිරීම පමණක් නොව, තිරසාර ව්‍යුහයක් තුළ විවිධ ආර්ථික අවස්ථා නිර්මාණය කළ හැකිය.
සැබෑ පද්ධතිගත ආර්ථික යුක්තිය ජනතාව වෙත ලබාදිය හැක්කේ කෙසේද යන්න සම්බන්ධයෙන් රජය විවිධ මාර්ග ගවේෂණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. වර්තමාන ආර්ථිකයේ පවතින කටුක යථාර්ථයන් හමුවේ ආයතනික පසුබෑම තවදුරටත් සාධාරණීකරණය කළ නොහැක.
ජාතික ධනයෙන් අඩක් පමණ කිහිපදෙනෙකුගේ අතේ සංකේන්ද්‍රණය වී තිබීම දැවැන්ත ආර්ථික අසාධාරණයකි. එම තත්ත්වය ප්‍රාදේශීය සහ නාගරික-ග්‍රාමීය පරතරය පද්ධතිගතව අවම කළ හැකි සකාත් වැනි අනිවාර්ය, ප්‍රතිශතමය ධන හුවමාරු යාන්ත්‍රණයක අවශ්‍යතාව මතු කරයි.
සකාත් ආකෘතිය මගින් මුදල් ගොඩගැසීම අධෛර්යමත් කරයි. ඒ වෙනුවට මුදල් සංසරණය, ආයෝජනය, නිෂ්පාදනය, නිෂ්පාදන කර්මාන්ත සහ පරිභෝජනය — මූලික අවශ්‍යතා, ආහාර, ඖෂධ ආදිය — දිරිමත් කරයි.
සකාත් පදනමක්
රජය, ඉදිරි දැක්මක් සහිත ආයතන සහ ආර්ථික විද්වතුන්/ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් ආගමික දෘෂ්ටිකෝණයකින් නොව, රාජ්‍ය පාලනයේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් සකාත් මූලධර්ම අධ්‍යයනය කිරීම ඉතා නිර්දේශ කෙරේ.
එය ජාතික ආදායම් පද්ධතියට සුමටව ඒකාබද්ධ කළ හැකි ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා රජයේ අනුමැතිය සහිත සකාත් පදනමක් (Zakat Foundation) ස්ථාපිත කිරීම නිර්දේශ කෙරේ. එමගින් 2017 අංක 24 දරන දේශීය ආදායම් පනතට (සංශෝධිත පරිදි) අවශ්‍ය පසුකාලීන ව්‍යවස්ථාදායක සංශෝධන ද අධ්‍යයනය කළ හැකිය.
ජනගහනයෙන් 70%කට වැඩි පිරිසක් බහුතර ප්‍රජාවට අයත් වන ජන විකාශන පසුබිමක් තුළ, ඕනෑම පද්ධතිගත ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ස්වභාවිකවම ඔවුන්ට වැඩි ප්‍රතිලාභයක් ලබා දෙනු ඇත.
මෙය කිසිදු පුරවැසියෙකු අතහැර නොයන, සියලු ශ්‍රී ලාංකිකයන් සඳහා ඇතුළත්, ඔරොත්තු දෙන සහ එක්සත් ජාතික පද්ධතියක් ගොඩනැගීම සඳහා ඉදිරි දැක්මක් සහිත, ප්‍රායෝගික පියවරකි.
සැබෑ දේශප්‍රේමය යනු අපගේ ජනතාව නඟාසිටුවීමට, අපගේ පද්ධති ඒකාබද්ධ කිරීමට සහ සියලු ශ්‍රී ලාංකිකයන් සඳහා ගෞරවාන්විත අනාගතයක් සහතික කිරීමට පවතින සෑම ආචාරධාර්මික මෙවලමක්ම වැළඳ ගැනීම තුළය.