පාකිස්තානයේ අමතක වූ බෞද්ධ උරුමය: ගාන්ධාරය තුළ පොදු ආසියානු උරුමයක් යළි සොයා ගැනීම.

0
2

– මහේන්ද්‍ර ජයසේකර-
සමහර ගමන් අපව හුරුපුරුදු නැති දේශයන් වෙත රැගෙන යන අතර, තවත් සමහර ගමන් අපව යළි සම්බන්ධ කරන්නේ අප දැනටමත් දන්නවා යැයි සිතා සිටි ඉතිහාසයක් සමඟිනි.
2026 නොවැම්බර් 2 සිට 8 දක්වා ශ්‍රී ලාංකික නියෝජිත පිරිසක් පාකිස්තානයේ සිදු කළ මෑතකාලීන සංචාරය තුළ මෙම අත්දැකීම් දෙකම අන්තර්ගත විය.

ඉස්ලාමාබාද්, තක්සීලා, පෙෂාවර්, ස්වාත් නිම්නය සහ ලාහෝර් හරහා සංචාරය කළ අපගේ කණ්ඩායමට, කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සංගමය (YMBA) සහ බුද්ධලෝක පදනම වැනි සංවිධානවල නියෝජිතයෝ ඇතුළත් වූහ.

පුරාණ ගාන්ධාරයේ බෞද්ධ උරුමය සුරැකීමට, ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ ඒ පිළිබඳ අර්ථකථන සැපයීමට ශ්‍රී ලංකාවට සහ පාකිස්තානයට එක්ව කටයුතු කළ හැක්කේ කෙසේද යන්න ගවේෂණය කිරීම අපගේ අරමුණ විය.
මෙම ගමන පුරාවටම අපගේ අවධානය වඩාත් දිනාගත්තේ පුරාවිද්‍යාත්මක වස්තූන්හි ඇති අතිවිශිෂ්ට බව පමණක් නොවේ; ඒ වෙනුවට, පාකිස්තාන ජනතාව තුළ තිබූ අවංක සෙනෙහසත්, මෙම පොදු ආසියානු උරුමය සුරැකීම උදෙසා එරට නිලධාරීන්, විද්වතුන් සහ කෞතුකාගාර භාරකරුවන් දැක්වූ දැඩි කැපවීමත් අපගේ විශේෂ අවධානයට ලක් විය.

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සුහදතාව සහ ආයතනික හවුල්කාරිත්වයන් වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින්, ඉස්ලාමාබාද් නුවරදී අපගේ ගමන ආරම්භ වූයේ ජාතික උරුම හා සංස්කෘතික අමාත්‍ය ගරු ඕරන්ග්සෙබ් ඛාන් කිචි (Aurangzeb Khan Khichi), විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ දකුණු ආසියානු කලාපය භාර අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් සජාද් ඛාන් (Sajjad Khan) සහ සංචාරක කටයුතු පිළිබඳ අග්‍රාමාත්‍ය උපදේශක මෙන්ම ජාතික සම්බන්ධීකාරක සර්දාර් යසීර් (Sardar Yasir) යන මහත්වරුන් සමඟ පැවති ඵලදායී සාකච්ඡා මාලාවකිනි.

පාකිස්තාන නායකයෝ ගාන්ධාරය පිළිබඳ පැහැදිලි දැක්මක් ඉදිරිපත් කළහ; එනම්, එය හුදෙක් පුරාණ නටබුන් එකතුවක් ලෙස පමණක් නොව, පාකිස්තානය පුළුල් බෞද්ධ ලෝකය හා සම්බන්ධ කරන සංස්කෘතික හා සංචාරක පාලමක් ලෙස දැකීමයි.

මෙම හමුවීම් අතරතුර, ප්‍රයෝජනවත් මුලපිරීම් කිහිපයක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරිණි:
යටිතල පහසුකම් සහ පූජනීය ධාතූන් වහන්සේලා: ඉස්ලාමාබාද් නුවර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කලාපයේ (Diplomatic Enclave) ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් ඉදිකරන ලද ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයේ අතිරේක කොටසක් ඉදිකිරීම සහ තක්සලා කෞතුකාගාරය තුළ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පූජනීය ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කිරීම සඳහා ගෞරවනීය කුටියක් ස්ථාපිත කිරීම.

අධ්‍යාපනික සහයෝගීතාව: ශ්‍රී ලංකාවේ නාගානන්ද ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ අධ්‍යයන ආයතනය, හසාරා විශ්වවිද්‍යාලය සහ ස්වාත් විශ්වවිද්‍යාලය අතර අවබෝධතා ගිවිසුම් (MOUs) අත්සන් කිරීම මගින් අධ්‍යයන සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම.

තවද, ස්වාත් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Swat) අලුතින් පිහිටුවන ලද බෞද්ධ අධ්‍යයන දෙපාර්තමේන්තුවට සහාය වීම සඳහා, කොළඹ YMBA ආයතනය සතු ඩී. බී. ජයතිලක අනුස්මරණ පුස්තකාලයේ තැන්පත් කර ඇති දුර්ලභ, පැරණි අත්පිටපත්වල ඩිජිටල් පිටපත් ලබා දීමට එම ආයතනය ඉදිරිපත් වී ඇත.

සංස්කෘතික හුවමාරුව සහ සංචාරක කර්මාන්තය: ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ ගාන්ධාර කලා නිර්මාණ ඇතුළත් ජාත්‍යන්තර ප්‍රදර්ශන සංවිධානය කිරීම; බෞද්ධ දර්ශනය පැහැදිලි කර දීම සඳහා තේරවාදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට ප්‍රධාන පුරාවිද්‍යා ස්ථාන වෙත සංචාරය කිරීමට පහසුකම් සැලසීම; සහ ගාන්ධාර උරුමය ප්‍රවර්ධනය කිරීම අරමුණු කරගත් ශ්‍රී ලංකා – පාකිස්තාන ඒකාබද්ධ සංවිධානයක් පිහිටුවීම.

ශිෂ්ටාචාරවල රැස්වීම් ස්ථාන: තක්ෂිලා සහ පෙෂාවර්. ක්‍රි.පූ. 5 වන සියවස සහ ක්‍රි.ව. 2 වන සියවස අතර බෞද්ධ අධ්‍යාපනය සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස සේවය කළ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන තක්ෂිලාහිදී – ශිෂ්ටාචාරවල සන්ධිස්ථානයක් ලෙස ගන්ධාරයේ චරිතය සැබවින්ම ජීවමාන වේ. සිර්කාප් හි හෙලනිස්ටික් විලාසිතාවේ වීදි දිගේ ඇවිද ගියත්, උස ධර්මරාජික ස්තූපය ඉදිරිපිට සිටගෙන සිටියත්, මෙහි බුද්ධාගම වන්දනා ගමනක්, පැවිදි විනයක් සහ පොහොසත්, බහු සංස්කෘතික හුවමාරුවක් ඇතුළත් සජීවී, ජීවමාන සංස්කෘතියක් බව කෙනෙකුට හැඟේ. තක්ෂිලා කෞතුකාගාරයේදී, අධ්‍යක්ෂවරයා පූජනීය ධාතු සඳහා කැපවූ ගැලරියක් සඳහා වූ අපගේ යෝජනාව උණුසුම් ලෙස පිළිගත්තේය.

පෙෂාවර් දෙසට ගමන් කරන අතරතුර, අපි කඳු මුදුනක පිහිටි, පළමු සියවසට අයත්, ඉතා හොඳින් සංරක්ෂිත ආරාම සංකීර්ණයක් වන ‘තක්ත්-ඉ-බාහි’ (Takht-i-Bahi) වෙත ගියෙමු. එහි භාරකරුවන් එම ස්ථානයේ ඉතිහාසය ගැන කතා කළේ දැඩි අභිමානයකිනි.

පෙෂාවර් නගරය තුළම පිහිටි පෙෂාවර් කෞතුකාගාරය, හදවතට තදින්ම දැනෙන සුවිශේෂී අත්දැකීමක් ලබා දෙයි. එහි ඇති, අතිශය ප්‍රසිද්ධ මෙන්ම හද කම්පා කරවන ‘උපවාසයේ යෙදෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ’ (Fasting Buddha) නිරූපිත ප්‍රතිමාවට අමතරව, එම කෞතුකාගාරයේ ඇති ශිලා කැටයම් මගින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිත කතාව—මායා දේවියගේ සිහිනයේ සිට සිද්ධාර්ථ කුමාරයාගේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය, බුද්ධත්වයට පත්වීම, ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව සහ පරිනිර්වාණය දක්වා වූ සිදුවීම් ඉතා අලංකාර දෘශ්‍ය කතාන්දරයක් ලෙස නිරූපණය කෙරේ.

මෙහිදී, හෙලනිස්තික (ග්‍රීක ආභාෂය සහිත) කලා ශෛලීන් ඉන්දියානු බෞද්ධ තේමාවන් සමඟ මුසු වූ අතර, එමගින් සුවිශේෂී දෘශ්‍ය භාෂාවක් නිර්මාණය විය; බුදුදහම ආසියාව පුරා ව්‍යාප්ත වන විට මෙම දෘශ්‍ය භාෂාව ද ඒ සමඟ ගමන් කළේය.

 

ස්වාට් නිම්නයේ ජීවමාන භූ දර්ශනය – එයට පිවිසෙන කඳුකර මාර්ගය – විශ්මයජනක ඇල්පයින් දර්ශන හෙළි කළේය; මෙම භූමියට යටින්, පුරාණ බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයක් වරක් සමෘද්ධිමත් විය. ජහානාබාද්හි, බෑවුම් සහිත නැගීමක් අපව පර්වත මුහුණතට කෙලින්ම කැටයම් කරන ලද දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් වෙත ගෙන ආවේය – මඟ දිගේ අපව පිළිගත් දේශීය පාසල් දරුවන්ගේ ස්වයංසිද්ධ උණුසුම මගින් මෙම අත්දැකීම වඩාත් අමතක නොවන එකක් බවට පත් කළේය.
ස්වාට් පුරා, පුරාණ ස්මාරක දෛනික ජීවිතය සමඟ ගැඹුරින් බැඳී පවතී – මින්ගෝරා අසල බුට්කර ස්තූපයේ (අශෝක යුගය දක්වා දිවෙන) සිට, බැරිකොට්හි බහු ස්ථර පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ සාම්ප්‍රදායිකව උත්තරසේන රජු සමඟ සම්බන්ධ වූ ෂිංගාර්දාර් ස්තූපය දක්වා – පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඓතිහාසික ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබෙන ආඛ්‍යාන ප්‍රතිරාවය කරන ස්ථාන.
කඳු මැද පිහිටා ඇති ස්වාට් විශ්ව විද්‍යාලයේදී, උපකුලපතිවරයා ආඩම්බරයෙන් සඳහන් කළේ නිම්නය “බුද්ධාගමෙන් ආශිර්වාද ලබා ඇති” බවයි – එය අපගේ මුළු ගමනේම සාරය මනාව ග්‍රහණය කරගත් හැඟීමකි.

අපගේ ගමන අවසන් වූයේ ලාහෝර් කෞතුකාගාරයේ තවත් ප්‍රසිද්ධ උපවාස බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් දැකීමෙනි – මෙම කලාකෘති සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා පකිස්ථාන විශේෂඥයින්ගේ කැපවීමට සාක්ෂියකි.

සුන්බුන්, ජීවමාන පාලම් බවට පරිවර්තනය කිරීම: පාකිස්තානය බොහෝ විට දකින්නේ සමකාලීන භූ-දේශපාලනික දෘෂ්ටිකෝණයකිනි. එහෙත්, එම නූතන කතිකාවට යටින් සැඟව ඇත්තේ, බෞද්ධ අධ්‍යාපනය සහ කලාත්මක නිර්මාණශීලීත්වය පිළිබඳ ආසියාවේ විශිෂ්ටතම කේන්ද්‍රස්ථානයකි.

පුරාණ ගාන්ධාරය යනු මහාද්වීප අතර අදහස්, භික්ෂූන් වහන්සේලා, වෙළෙන්දන් මෙන්ම බුදුන් වහන්සේගේ දයාව හා සාමය පිළිබඳ පණිවිඩය ද හුවමාරු වූ පාලමක් බඳු වූ බවට මෙය සිහිගැන්වීමක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

ගාන්ධාර උරුමය සුරැකීම හුදෙක් පාකිස්තානයට පමණක් පැවරෙන වගකීමක් නොවේ; එය සමස්ත ආසියානු කලාපයටම පොදු වගකීමකි. ශ්‍රී ලංකාව තුළ පවතින ජීවමාන ථේරවාදී සම්ප්‍රදාය සහ පාකිස්තානය විසින් මෙම අතිවිශිෂ්ට ස්ථාන ආරක්ෂා කරනු ලබන ආකාරය සැලකිල්ලට ගත් විට, පුරාණ ගල් නිර්මාණ මිත්‍රත්වයේ සහ අවබෝධයේ ජීවමාන පාලම් බවට පරිවර්තනය කර ගැනීමට දෙරටටම ඓතිහාසික අවස්ථාවක් උදාවී තිබේ.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here