අද (17) වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ කාන්තාරකරණය සහ නියඟයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ ලෝක දිනය ලෝකය සනිටුහන් කරන විට, නව චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් ලොව පුරා මිරිදිය සම්පත්වල භයානක පරිහානිය ඉස්මතු කරයි.
2025 ලෝක බැංකු වාර්තාවකට අනුව, ග්රහලෝකයට වාර්ෂිකව මිරිදිය ලීටර් ට්රිලියන 324 ක් අහිමි වෙමින් පවතී – එය සෑම වසරකම මිලියන 280 ක පමණ ජනතාවගේ අවශ්යතා සපුරාලීමට ප්රමාණවත් වේ. “මහාද්වීපික වියළීම” ලෙස හැඳින්වෙන මෙම සංසිද්ධිය දිගු නියඟ, දේශගුණික විපර්යාස සහ තිරසාර නොවන ඉඩම් සහ ජල කළමනාකරණ පිළිවෙත් මගින් මෙහෙයවනු ලැබේ.
චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් හෙළි වූ විල්, ගංගා සහ තෙත්බිම් අතුරුදහන් වීමේ වඩාත් කැපී පෙනෙන උදාහරණ කිහිපයක් මෙන්න:
1. පරානා ගඟ, ආර්ජන්ටිනාව
දකුණු ඇමරිකාවේ දෙවන දිගම ගංගාව දිගු නියඟය හේතුවෙන් සැලකිය යුතු ජල මට්ටමේ පහත වැටීමක් අත්විඳ ඇත. 1990 සහ 2026 සංසන්දනය කරන චන්ද්රිකා ඡායාරූප රොසාරියෝ අසල දැඩි හැකිලීමක් පෙන්නුම් කරන අතර එය ධාන්ය අපනයන, ජල විදුලි බල උත්පාදනය සහ ගංගා පරිසර පද්ධතිවලට බලපායි.
2. බොලිවියාවේ පූපෝ විල
වර්ග කිලෝමීටර් 1,000 ක් පමණ ආවරණය වන පරිදි බොලිවියාවේ දෙවන විශාලතම විල වූ පූපෝ විල සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ අතුරුදහන් වී ඇත. නියඟය, ඉහළ යන උෂ්ණත්වය සහ ජල අපසරනය හේතුවෙන් විල විශාල ලුණු තට්ටුවක් බවට පරිවර්තනය වී ඇති අතර එය දේශීය ධීවර හා ආදිවාසී ප්රජාවන් විනාශ කරයි.
3. බොට්ස්වානාවේ නගාමි විල
ඔකවාන්ගෝ ඩෙල්ටාව අසල පිහිටා ඇති නගාමි විල තෙත් සහ වියළි තත්වයන් අතර නැවත නැවතත් උච්චාවචනය වී ඇත. දැඩි නියඟ සහ ඉහළ ගංගා ගලා ඒම අඩුවීම සමහර විට වැව් පතුල නිරාවරණය කර ඇති අතර එය ධීවර කර්මාන්තයට සහ පශු සම්පත් ගොවිතැනට බලපායි.
4. ලගුනා ද ඇකියුලියෝ, චිලී
සන්තියාගෝ අසල කලක් ජනප්රිය විනෝදාත්මක විලක් වූ ලගුනා ද ඇකියුලියෝ, වසර ගණනාවක නියඟයෙන් සහ වර්ධනය වන ජල පීඩනයෙන් පසු බොහෝ දුරට අතුරුදහන් වී ඇත. චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් සමෘද්ධිමත් ජල කඳක සිට බොහෝ දුරට වියළි ද්රෝණියකට නාටකාකාර පරිවර්තනයක් පෙන්නුම් කරයි.
5. ඉරානයේ උර්මියා විල
කලින් මැදපෙරදිග විශාලතම ලුණු වතුර විල වූ උර්මියා විල 1990 ගණන්වල වර්ග කිලෝමීටර 6,000 කට ආසන්න ප්රමාණයකින් යුක්ත වූ අතර අද වන විට වර්ග කිලෝමීටර 600 ට අඩු ප්රමාණයකට හැකිලී ඇත. නියඟය, ගංගා හැරවීම් සහ අධික කෘෂිකාර්මික ජල භාවිතය එහි පරිහානිය වේගවත් කර ඇත.
6. අල්-චිබයිෂ් වගුරු බිම්, ඉරාකය
ඓතිහාසික මෙසපොතේමියානු තෙත්බිම් වල කොටසක් සහ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන මෙම වගුරු බිම් 1990 ගණන්වලදී ජලාපවහන ව්යාපෘති සහ නියඟය හේතුවෙන් පුළුල් ලෙස වියළී ගියේය. ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ වැඩිවන වර්ෂාපතනය හරහා යම් ප්රකෘතියක් සිදුවී ඇතත්, සැලකිය යුතු පාරිසරික අභියෝග තවමත් පවතී.
7. ඇම්බොවොම්බේ කලාපය, මැඩගස්කරය
දකුණු මැඩගස්කරය පුනරාවර්තන නියඟ සහ ඉහළ යන උෂ්ණත්වයන් හේතුවෙන් දැඩි පාරිසරික හායනයක් අත්විඳ ඇත. චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් නිසරු භූ දර්ශන පුළුල් වීම, නරක අතට හැරෙන ජල හිඟය සහ කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ජීවනෝපායන්ට වර්ධනය වන තර්ජන පෙන්නුම් කරයි.
8. මාලි හි ෆගුයිබයින් විල
නයිජර් ගඟෙන් සෘතුමය ගංවතුරෙන් පීඩා විඳි ෆගුයිබයින් විල බොහෝ දුරට අතුරුදහන් වී ඇත. ගංවතුර ජලය, නියඟය සහ අවසාදිත සමුච්චය වීම අඩුවීම නිසා වැව් ද්රෝණියේ වැඩි කොටසක් වියළි වී කාන්තාරීකරණයට ගොදුරු විය හැකිය.
9. ගෝලීය මිරිදිය අර්බුදය
මෙම අවස්ථා පුළුල් ගෝලීය ප්රවණතාවයක කොටසකි. මිරිදිය සම්පත් හැකිලීම ආහාර සුරක්ෂිතතාව, බලශක්ති නිෂ්පාදනය, ජෛව විවිධත්වය සහ ලොව පුරා මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවගේ ජීවනෝපායන්ට තර්ජනයක් වන බව විද්යාඥයින් අනතුරු අඟවයි.
10. වර්ධනය වන දේශගුණික අභියෝගයක්
ජල කළමනාකරණය වැඩිදියුණු කිරීම, පිරිහුණු පරිසර පද්ධති යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සහ තීරණාත්මක මිරිදිය සම්පත් තවදුරටත් අහිමි වීම වැළැක්වීම සඳහා දේශගුණික විපර්යාසයන්ට මුහුණ දීම සඳහා හදිසි ක්රියාමාර්ග අවශ්ය බව විශේෂඥයෝ පවසති.
චන්ද්රිකා ඡායාරූප මගින් ජල හිඟය තවදුරටත් දුරස්ථ තර්ජනයක් නොවන බවත්, සෑම මහාද්වීපයකම ප්රජාවන්ට බලපාන වඩ වඩාත් දෘශ්යමාන යථාර්ථයක් බවත් පැහැදිලිව මතක් කර දෙයි.