යුද්ධය අප කිසිවෙකුත් අනුමත කරන දෙයක් නොවේ. බොහෝ දෙනෙකුට අමිහිරි මතක එක් කරන කුරිරු යුද්ධය මැදින් බොහෝ සංවේදී කතා අපට නිරන්තරයෙන් අසන්නට ලැබේ. මෙයද අපට ඇසුණු තවත් සංවේදී කතාවක්. ඛාන් වාලි අෆ්රිඩි විසින් ලියන ලද මේ ලිපිය ඔබේ අවදානයටත් අපි මෙසේ පල කරමු.
ඇය අහිංසක හා තුවාල ලැබූ කුඩා දැරියක්. ඇයගේ කුඩා පෙට්ටියේ යතුර ඇගේ ගෙලේ මාලයක් ලෙස පැළඳගෙන සිටියාය. මෝටාර් කැබලි ඇගේ හිසට හා පපුවට ඇතුළුවී තිබුණි. එක්ස්-රේ පරීක්ෂණය සඳහා මම ඇගේ ගෙලෙන් යතුර සෙමින් ඉවත් කරමින් සිටියදී, ඇය වේදනාව සහ කඳුළු අතරින් මා දෙස බලා මෙසේ කීවාය:
“කරුණාකර මේ යතුර මට නැවත දෙන්න. එය වෙන කාටවත් දෙන්න එපා.”
පුදුමයෙන් මා ඇසුවෙමි: “මේ යතුරට අයත් පෙට්ටිය තුළ මොනවාද තියෙන්නේ?”
ඇය සෙමින් පිළිතුරු දුන්නාය: “මම වීදුරු බෝතල් එකතු කර විකුණුවා. එයින් මා උපයාගත් මුදල් එම පෙට්ටිය තුළ තැන්පත් කර තිබෙනවා.”
“එහි කොච්චර මුදල් ප්රමාණයක් තියෙනවාද?” යි මා ඇසුවෙමි.
“රුපියල් සියයක්,” ඇය කීවාය. “මගේ අම්මා අවුරුදු උත්සවය සඳහා මට ඇඳුම් ණයට මිලදී ගෙන තියෙනවා. එම ණය මුදල ආපසු ගෙවීමට මා ඒ මුදල් ඇයට දෙන්න ඕනේ.”
තුවාල වී සිටි ඇය මරුමුවට පත් තම මාමා සහ ඔහුගේ බිරිඳගේ දේහය රැගත් එම වාහනයේම ගමන් කරමින් සිටියාය.
කඳුළු පිරුණු ඇස්වලින් ඇය මෙසේ දිගටම කියන්නට වූවාය:
“පළමු මෝටාර් ෂෙල් වෙඩි ප්රහාරය අප ලැඟුම් ගෙන සිටි ස්ථානයට අසලින් වැටුණු විට අපි තුවාල වුණා. පසුව තවත් ෂෙල් උණ්ඩයක් අපට ඉතා සමීපව පුපුරා ගියා. එම දෙවෙනි ෂෙල් ප්රහාරයෙන් මගේ මාමා සහ ඔහුගේ බිරිඳ අපේ දෑස් ඉදිරිපිටම අවසන් හුස්ම හෙළුවා.”
“මගේ මුළු ශරීරයම ලේ වලින්ඤ තෙත් වී තිබුණා. මම අඬමින් උදව් ඉල්ලා කෑ ගැසුවා, හැමතැනම ෂෙල් වෙඩි උණ්ඩ වැටෙමින් තිබුණා. ඒ හේතුවෙන් කිසිවෙකුටත් එන්න බැරි වුණා.”
ඇගේ වචන අසා මගේ හදවත කම්පාවට පත් වුණා. ක්රීඩා සහ පාසල ගැන සිතමින් සිටිය යුතු කුඩා දැරියක්, රුපියල් සියයක්, ඇගේ මවගේ ණය, සහ ඇය එකතු කළ කුඩා මුදල් පෙට්ටිය ආරක්ෂා කරගැනීම ගැන කනස්සල්ලෙන් පසුවෙනවා.
මෙවැනි අවස්ථාවල අපට කළ හැකි දේ බොහෝ විට ඉතා සීමිතය. අපට කළ හැක්කේ රෝහල් පාලනය සහ වෛද්යවරුන් සමඟ සාකච්ඡා කරමින්, මෙම වින්දිතයින්ට නොමිලේ ප්රතිකාර ලබා දීමට උත්සාහ කිරීම පමණි.
යුද්ධය බොහෝවිට දේශපාලනය, සීමා මායිම් සහ බලය ගැන කතා කරයි. නමුත් එහි සැබෑ මිල ගෙවන්නේ සාමාන්ය ජනතාවයි. දුප්පත්, අසරණ ජනතාව, විශේෂයෙන්ම දරුවන්, යුද්ධය නිසා තුවාලවලට ගොදුරු වෙති. සමහරු තම ආදරණීයයන් අහිමි කරගනිති, ඇතැම් අය ජීවිත කාලය පුරාම ආබාධිත තත්ත්වයට පත්වෙති, තවත් සමහරු ජීවත් වීමට අවශ්ය වෛද්ය වියදම් පවා දරාගත නොහැකිව ලත වෙති.
